{"id":671,"date":"2025-07-12T07:43:58","date_gmt":"2025-07-12T07:43:58","guid":{"rendered":"https:\/\/kulturagry.pl\/?p=671"},"modified":"2026-02-12T07:39:09","modified_gmt":"2026-02-12T06:39:09","slug":"miedzygwiezdna-podroz-miodraga-belodediciego-opowiesc-o-tym-jak-steaua-bukareszt-i-crvena-zvezda-belgrad-zwyciezaly-w-pucharze-europy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/2025\/07\/12\/miedzygwiezdna-podroz-miodraga-belodediciego-opowiesc-o-tym-jak-steaua-bukareszt-i-crvena-zvezda-belgrad-zwyciezaly-w-pucharze-europy\/","title":{"rendered":"Mi\u0119dzygwiezdna podr\u00f3\u017c Miodraga Belodediciego. Opowie\u015b\u0107 o tym jak Steaua Bukareszt i Crvena Zvezda Belgrad zwyci\u0119\u017ca\u0142y w Pucharze Europy.\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<iframe data-testid=\"embed-iframe\" style=\"border-radius:12px\" src=\"https:\/\/open.spotify.com\/embed\/episode\/3FQ4tb6Y0ZvH4oKSAO76T5?utm_source=generator\" width=\"100%\" height=\"152\" frameBorder=\"0\" allowfullscreen=\"\" allow=\"autoplay; clipboard-write; encrypted-media; fullscreen; picture-in-picture\" loading=\"lazy\"><\/iframe>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>W tocz\u0105cej si\u0119 od siedemdziesi\u0119ciu lat rywalizacji klub\u00f3w pi\u0142karskich o Puchar Europy (od czasu reorganizacji rozgrywek niezbyt precyzyjnie nazywanych Lig\u0105 Mistrz\u00f3w), kt\u00f3rej sportowy poziom jest wprost proporcjonalny do presti\u017cu i b\u0119d\u0105cych w grze pieni\u0119dzy, trwa absolutna dominacja tzw. Starej Europy. Tylko dwa razy zdarzy\u0142o si\u0119 by po to najcenniejsze na kontynencie trofeum si\u0119gn\u0119li przedstawiciele jego wschodniej cz\u0119\u015bci: Steaua Bukareszt i Crvena Zvezda Belgrad. Hunowie ci, co z barbarzy\u0144skich peryferii zamachn\u0119li si\u0119 na \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, dla jednych b\u0119d\u0105cy wybrykami natury, dla innych Dawidami rzucaj\u0105cymi wyzwanie Goliatom, udowodnili, \u017ce s\u0105 w stanie skutecznie rywalizowa\u0107 z silniejszym przeciwnikiem. I w \u015bwietle jupiter\u00f3w, gdy gra idzie o wszystko, posy\u0142a\u0107 go na deski. Zatem je\u015bli nawet odniesione przez nich tryumfy by\u0142y anomali\u0105, zaledwie przykrym dla pot\u0119g epizodem, to nikt nie odbierze im miejsca w historii. Cho\u0107by jako przestrogi, \u017ce nieokrzesani i niedoceniani potrafi\u0105 pali\u0107, grabi\u0107, pl\u0105drowa\u0107, sia\u0107 zam\u0119t, zabawia\u0107 si\u0119 we wzniesionych przez mo\u017cnych pa\u0142acach, ale i zwyci\u0119\u017ca\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Obie zako\u0144czone sukcesem kampanie po\u0142\u0105czy\u0142a jedna posta\u0107.&nbsp;Miodrag Belodedici. Vel Miodrag Belodedi\u0107.&nbsp;Rumun z serbskim rodowodem. Lub mo\u017ce raczej cz\u0142owiek pogranicza, gdzie niby wszystko jest ustalone, lecz nic nie jest sta\u0142e. I gdzie ma\u0142o co jest tym czym si\u0119 wydaje. Jak strumie\u0144, kt\u00f3ry wczoraj mo\u017cna by\u0142o przekroczy\u0107 jednym susem, a dzi\u015b zmieni\u0142 si\u0119 w rw\u0105c\u0105 rzek\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Steaua znaczy gwiazda<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Po rumu\u0144sku Socol. Po serbsku Sokolovac. Po w\u0119giersku za\u015b&nbsp;N\u00e9rasolymos. Po\u0142o\u017cona nad Dunajem niewielka gmina sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z kilku wiosek tu\u017c przy granicy serbsko-rumu\u0144skiej. To tam dorasta\u0142 ma\u0142y Miodrag w rodzinie etnicznych Serb\u00f3w, kt\u00f3rej dom sta\u0142 po stronie rumu\u0144skiej, lecz r\u00f3wnie dobrze m\u00f3g\u0142 sta\u0107 po drugiej, podobnie jak domy innych mniejszo\u015bci, nie tylko w Rumunii, ale w ca\u0142ym pe\u0142nym narodowo\u015bciowych zawi\u0142o\u015bci regionie obejmuj\u0105cym w\u0119giersk\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dawnej monarchii Habsburg\u00f3w, oraz ziemie le\u017c\u0105ce na po\u0142udnie od niej. U\u017cyte tu s\u0142owo granica ma zreszt\u0105 w jakim\u015b sensie charakter umowny, gdy\u017c mo\u017ce j\u0105 wyznacza\u0107 nie tylko potwierdzona traktatami linia na mapie, ale tak\u017ce ulica, podw\u00f3rko, czy nawet \u015bciana oddzielaj\u0105ca w domu jedn\u0105 izb\u0119 o od drugiej.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mieszka\u0142 wi\u0119c ch\u0142opak w okolicy, gdzie nie tylko da\u0142o si\u0119 bez problemu odbiera\u0107 jugos\u0142owia\u0144sk\u0105 telewizj\u0119, ale i na co dzie\u0144 pos\u0142ugiwano si\u0119 jezykiem serbskim. Rumu\u0144skiego nauczy\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie dopiero w szkole. Cho\u0107 i tak nie by\u0142 mu on potrzebny do ogl\u0105dania mecz\u00f3w pi\u0142karskich, zw\u0142aszcza tych Crveny Zvezdy, do kt\u00f3rej zapa\u0142a\u0142 gor\u0105cym uczuciem. Sam zreszt\u0105 okaza\u0142 si\u0119 utalentowanym zawodnikiem, a poniewa\u017c j\u0119zyk futbolu jest uniwersalny, kwestia tego komu jaka krew p\u0142ynie w \u017cy\u0142ach, ca\u0142kiem traci\u0142a na znaczeniu.<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0142 wszelako obywatelem rumu\u0144skim i jako taki nie posiada\u0142 paszportu, a zatem \u2013 co z dzisiejszej perspektywy mo\u017ce budzi\u0107 u niekt\u00f3rych zdziwienie \u2013 gdy do lokalnego klubiku, w kt\u00f3rym trenowa\u0142 przysz\u0142o wezwanie na testy od krajowego potentata i oczka w g\u0142owie generalicji jakim by\u0142a bukareszta\u0144ska Steaua, nie m\u00f3g\u0142 ot tak propozycji odrzuci\u0107 i spokojnie czeka\u0107 a\u017c menad\u017cerowie przynios\u0105 mu ofert\u0119 z Belgradu, albo jeszcze lepiej z Europy Zachodniej, tylko stawi\u0142 si\u0119 i zaprezentowa\u0142 swe umiejetno\u015bci. Co by\u0142o zreszt\u0105 wielk\u0105 szans\u0105 i najlepszym mo\u017cliwym wyborem, bowiem Steaua, z kt\u00f3r\u0105 na d\u0142u\u017cszym dystansie konkurowa\u0107 mog\u0142o tylko sto\u0142eczne Dinamo, umo\u017cliwia\u0142a nie tylko awans sportowy, ale r\u00f3wnie\u017c \u017cyciowy. I Belodedici to \u015bwietnie rozumia\u0142. Ujawniwszy podczas sprawdzian\u00f3w potencja\u0142 pozwalaj\u0105cy my\u015ble\u0107 o grze na najwy\u017cszym poziomie, przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Bukaresztu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Steaua to po rumu\u0144sku gwiazda. Gwiazda owa wzbi\u0142a si\u0119 w niebo w 1947 roku. I wznosi\u0142a si\u0119 ponad inne. Z trzech najwi\u0119kszych sto\u0142ecznych klub\u00f3w tylko Rapid powsta\u0142 przed wojn\u0105, co ze zrozumia\u0142ych wzgl\u0119d\u00f3w odzwierciedla\u0142o si\u0119 w jego wynikach. W erze Ceausescu zaledwie raz si\u0119gn\u0105\u0142 po mistrzostwo. Znajduj\u0105ce si\u0119 pod patronatem resort\u00f3w si\u0142owych Steaua i Dinamo mia\u0142y nad konkurencj\u0105 wyra\u017an\u0105 przewag\u0119. Zreszt\u0105 jak wiadomo w ca\u0142ym obozie pa\u0144stw mi\u0142uj\u0105cych pok\u00f3j, schemat wygl\u0105da\u0142 podobnie. W my\u015bl tego co zaproponowali towarzysze radzieccy. A co mieli u siebie. W Moskwie by\u0142o wi\u0119c wojskowe CSKA, gwardyjskie Dynamo, b\u0119d\u0105ce sportowym ramieniem przemys\u0142u motoryzacyjnego Torpedo, kolejarski Lokomotiv i wreszcie Spartak, kt\u00f3ry jako jedyny zachowywa\u0142 wzgl\u0119dn\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107, b\u0119d\u0105c czym\u015b w rodzaju klubu spo\u0142ecze\u0144stwa (\u201eklub ludu\u201d nie do ko\u0144ca pasuje, bo tradycyjnie kibicowa\u0142a mu tak\u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 moskiewskiej inteligencji). Na szczycie piramidy sytuowa\u0142y si\u0119 wi\u0119c wojsko oraz milicja ze s\u0142u\u017cb\u0105 bezpiecze\u0144stwa, ewentualnie w zale\u017cno\u015bci od specyfiki danego kraju przedstawiciele jakiej\u015b ga\u0142\u0119zi przemys\u0142u (najcz\u0119\u015bciej wydobywczego), lub kolej. Nale\u017cy jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce w\u0142a\u015bciwe resorty obejmowa\u0142y protektoratem po kilka klub\u00f3w, jeden z nich czyni\u0105c w zasi\u0119gu swego oddzia\u0142ywania dominuj\u0105cym. I co r\u00f3wnie istotne, w przeciwie\u0144stwie do Zwi\u0105zku Radzieckiego, lokalni przyw\u00f3dcy na odcinku sportowym (podobnie jak na ka\u017cdym innym), zacz\u0119li w pe\u0142ni zaprowadza\u0107 swe porz\u0105dki dopiero wraz z ko\u0144cem wojny, zdarza\u0142o si\u0119 wi\u0119c, \u017ce zamiast zmienia\u0107 profil istniej\u0105cym lub przywracanym do \u017cycia markom, po prostu zak\u0142adali nowe. I to im wyznaczali rol\u0119 hegemon\u00f3w. W ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b powsta\u0142y Steaua i Dinamo.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>S\u0142o\u0144ce Karpat<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nicolae Ceausescu jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 komunistycznych przyw\u00f3dc\u00f3w tamtego okresu, maj\u0105cy za sob\u0105 wi\u0119zienne wyroki za przedwojenn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 wywrotow\u0105, by\u0142 cz\u0142owiekiem grubo ciosanym, nienawyk\u0142ym do niuansowania, za to bieg\u0142ym we frakcyjnych walkach na \u015bmier\u0107 i \u017cycie, kt\u00f3re wynios\u0142y go na stanowisko pierwszego sekretarza partii. I faktycznego w\u0142adc\u0119 narodu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Staraj\u0105c si\u0119 prowadzi\u0107 wzgl\u0119dnie niezale\u017cn\u0105 od Moskwy polityk\u0119 (wojska rumu\u0144skie nie wzi\u0119\u0142y np. udzia\u0142u w inwazji na Czechos\u0142owacj\u0119), a tak\u017ce pr\u00f3buj\u0105c \u2013 zw\u0142aszcza w pierwszej po\u0142owie lat siedemdziesi\u0105tych \u2013 normalizowa\u0107 stosunki z Zachodem, czym zyska\u0142 sobie pewn\u0105 sympati\u0119 w takich stolicach jak Waszyngton, Pary\u017c czy Londyn, by\u0142 przede wszystkim krwawym dyktatorem. Gotowym w razie potrzeby zag\u0142odzi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo swego kraju. I co w\u0142a\u015bnie w Rumunii ze wszystkich czerwonych satrapii w Europie uwidoczni\u0142o si\u0119 najpe\u0142niej (z wyj\u0105tkiem sowieckiego okresu stalinizmu rzecz jasna), tyranem i jednow\u0142adc\u0105 przemoc\u0105 wznosz\u0105cym kult w\u0142asnej jednostki. Nawet wzi\u0105wszy pod uwag\u0119, \u017ce cho\u0107 w teorii w nich wszystkich rz\u0105dzi\u0142y cia\u0142a kolektywne, gensekowie cieszyli si\u0119 jednak d\u0142ugowieczno\u015bci\u0105 i je\u015bli nie mia\u0142y miejsca \u017cadne przesilenia ani lokalne protesty o sile zagra\u017caj\u0105cej ca\u0142emu systemowi, jedynym czego nie potrafili sobie zagwarantowa\u0107 by\u0142o dziedziczenie w\u0142adzy, to na tle Ceausescu takie postacie jak Kadar czy Ziwkov mog\u0142yby uchodzi\u0107 za demokrat\u00f3w z krwi i ko\u015bci. Tyle, \u017ce bardziej oddanych Zwi\u0105zkowi Radzieckiemu. Ot takie paradoksy.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Geniusz Karpat z jednej strony czerpa\u0142 wzorce z Korei P\u00f3\u0142nocnej, od za\u0142o\u017cyciela dynastii Kim\u00f3w, z drugiej za\u015b imponowa\u0142y mu u\u015bciski d\u0142oni i komplementy s\u0142yszane od przyw\u00f3dc\u00f3w zachodnich.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>On i jego \u017cona Elena, byli lokalnym ekwiwalentem brytyjskiej pary kr\u00f3lewskiej, z kt\u00f3r\u0105 zreszt\u0105 pstrykn\u0119li sobie fotk\u0119, gdy Ceausescu odbiera\u0142 z r\u0105k monarchini splendory. Z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce tron rumu\u0144ski posiada\u0142 realn\u0105 w\u0142adz\u0119. Oraz licencj\u0119 na zabijanie i rabunek na skal\u0119 wprost niewyobra\u017caln\u0105. A tak\u017ce zami\u0142owanie do kiczu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ich Pa\u0142ac Buckingham, czyli monstrualny bukareszta\u0144ski Dom Ludu (pierwotnie Dom Republiki), wzniesiony ku chwale przyw\u00f3dcy, jest jednym z najwi\u0119kszych budynk\u00f3w na \u015bwiecie. I najdro\u017cszych. Zwa\u017cywszy nawet nie tyle na bizantyjsk\u0105 ilo\u015b\u0107 marmuru i kryszta\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych u\u017cyto przy wyko\u0144czeniu, ale przede wszystkim ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce pod jego budow\u0119 wyburzono ca\u0142\u0105 zabytkow\u0105 dzielnic\u0119 Uranus, dziewi\u0119tnastowieczn\u0105 per\u0142\u0119 miejskiej architektury. Za\u015b jej mieszka\u0144c\u00f3w przesiedlono do blokowisk. To tak, jakby podczas wojny jakim\u015b cudem ocala\u0142y w Warszawie nietkni\u0119te Aleje Ujazdowskie i ca\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 \u015br\u00f3dmie\u015bcia od Placu Trzech Krzy\u017cy po Belweder, a zr\u00f3wna\u0142by je z ziemi\u0105 Bierut. Albo Gomu\u0142ka. Wszystko jedno.<\/p>\n\n\n\n<p>Pretekstem do jej wyburzenia by\u0142o tragiczne w skutkach trz\u0119sienie ziemi, kt\u00f3re nawiedzi\u0142o Bukareszt w 1977 roku, zabijaj\u0105c oko\u0142o p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca os\u00f3b. To co sta\u0142o si\u0119 p\u00f3\u017aniej przy wytyczaniu monumentalnej Alei Zwyci\u0119stwa Socjalizmu prowadz\u0105cej do Domu Republiki dope\u0142ni\u0142o dzia\u0142a zniszczenia.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jednak faktyczn\u0105 praprzyczyn\u0105 i aktem za\u0142o\u017cycielskim tego barbarzy\u0144stwa by\u0142 donios\u0142y akt polityczny z 1974 roku, kiedy to dawny szewski pomocnik mianowa\u0142 si\u0119 Prezydentem Socjalistycznej Republiki Rumunii, co przypiecz\u0119towa\u0142o los tej\u017ce Rumunii i jej mieszka\u0144c\u00f3w. Albowiem nikt i nic, przynajmniej od wewn\u0105trz, nie by\u0142 ju\u017c w stanie jego jednow\u0142adztwu zagrozi\u0107. I czym m\u00f3g\u0142 odt\u0105d karmi\u0107 sw\u0105 megalomani\u0119.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"908\" height=\"610\" src=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/caucescu-przemwia.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-673\" srcset=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/caucescu-przemwia.jpg 908w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/caucescu-przemwia-300x202.jpg 300w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/caucescu-przemwia-768x516.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 908px) 100vw, 908px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Nicolae Ceau\u0219escu przemawia. \u0179r\u00f3d\u0142o: National Geographic \/ Historia<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p>Od czasu, gdy Ceausescu postawi\u0142 si\u0119 towarzyszom radzieckim i nie przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do pacyfikacji Praskiej Wiosny w 1968 roku, a tak\u017ce zalaz\u0142 im za sk\u00f3r\u0119 na r\u00f3\u017cne inne sposoby, czym zyska\u0142 sobie poparcie w kraju i \u017cyczliwe zainteresowanie za granic\u0105, do og\u0142oszenia si\u0119 Prezydentem, a w istocie&nbsp;Conduc\u0103torem&nbsp;(lub jak kto woli \u201eNajwy\u017cszym Przyw\u00f3dc\u0105\u201d, \u201eWodzem\u201d, \u201eAjatollahem\u201d, \u201eFuhrerem\u201d, mniejsza o konkretny tytu\u0142), min\u0119\u0142o sze\u015b\u0107 lat. Na ich przestrzeni zmieni\u0142o si\u0119 wszystko. Z kraju, kt\u00f3ry by\u0142 uwa\u017cany za \u201enajweselszy barak w obozie\u201d, Rumunia przeobrazi\u0142a si\u0119 w przypominaj\u0105c\u0105 pod wieloma wzgl\u0119dami Kore\u0119 P\u00f3\u0142nocn\u0105 autarki\u0119. Z t\u0105 subteln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce W\u00f3dz \u00f3w, dop\u00f3ki si\u0119 da\u0142o korzystaj\u0105c z chwilowej popularno\u015bci na Zachodzie, zad\u0142u\u017cy\u0142 kraj do granic mo\u017cliwo\u015bci, za\u015b drako\u0144skimi kosztami obs\u0142ugi kredyt\u00f3w obci\u0105\u017cy\u0142 spo\u0142ecze\u0144stwo, czym sprowadzi\u0142 na nie ogromn\u0105 bied\u0119. Czyli w zasadzie wysz\u0142o na jedno.<\/p>\n\n\n\n<p>Zmiany by\u0142y g\u0142\u0119bokie. I w wielu aspektach nieoczekiwane. W polityce wewn\u0119trznej rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 proces rehabilitacji i przywracania do \u0142ask skrajnie prawicowych, a w\u0142a\u015bciwie jawnie faszystowskich si\u0142 z okresu mi\u0119dzywojnia i drugiej wojny. Odst\u0119powano coraz mocniej (cho\u0107 proces ten zacz\u0105\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej) od przyznanej mniejszo\u015bciom autonomii, zw\u0142aszcza W\u0119grom z Siedmiogrodu i Banatu, ale pozbawiano praw r\u00f3wnie\u017c inne grupy ludno\u015bci: Serb\u00f3w, Niemc\u00f3w, Ukrai\u0144c\u00f3w, Macedo\u0144czyk\u00f3w, stosuj\u0105c m.in. pod has\u0142em systematyzacji wsi przesiedlenia i deportacje co mia\u0142o si\u0119 przyczyni\u0107 do narodowej homogenizacji. Poszukiwano \u017ar\u00f3de\u0142 \u201eRumu\u0144sko\u015bci\u201d i \u201eWielkiej Rumunii\u201d w staro\u017cytnej Dacji i Rzymie. Ca\u0142kowicie zakazano aborcji. Pe\u0142n\u0105 kontrol\u0119 nad wszystkimi aspektami \u017cycia spo\u0142ecznego przej\u0119\u0142a tajna policja polityczna \u2013 Securitate. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c za komunistyczn\u0105 fasad\u0105 rozgo\u015bci\u0142o si\u0119 nacjonalistyczne wn\u0119trze. W obu wydaniach r\u00f3wnie opresyjne.<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0142a to zapewne reakcja na niepowodzenie Praskiej Wiosny, gdzie&nbsp;Dub\u010dekowi&nbsp;nie uda\u0142o si\u0119 wprowadzi\u0107 \u201esocjalizmu z ludzk\u0105 twarz\u0105\u201d. Ceausescu, r\u00f3wnie\u017c obawiaj\u0105cy si\u0119 sowieckiej inwazji z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie wymy\u015bli\u0142 poj\u0119cia narodowego komunizmu. \u201eR\u00f3\u017cne drogi do socjalizmu\u201d (w tym ta przez titoizm tu\u017c za miedz\u0105) wiod\u0142y przyw\u00f3dc\u00f3w i kandydat\u00f3w na przyw\u00f3dc\u00f3w niejednej ludowej demokracji, kt\u00f3rzy pr\u00f3bowali po\u0142\u0105czy\u0107 ogie\u0144 z wod\u0105, jednak\u017ce rumu\u0144ski&nbsp;Conduc\u0103tor&nbsp;wykaza\u0142 si\u0119 w tej ekwilibrystyce niezwyk\u0142ym talentem i poj\u0119tno\u015bci\u0105, a nawet pewne w\u0105tki owej \u201eidei\u201d tw\u00f3rczo rozwin\u0105\u0142, co z jednej strony wydaje si\u0119 do\u015b\u0107 niezwyk\u0142e, z drugiej nie a\u017c tak bardzo, zwa\u017cywszy na mnogo\u015b\u0107 wzorc\u00f3w. Koniec ko\u0144c\u00f3w to t\u0119 form\u0119 rz\u0105d\u00f3w wprowadza\u0142 w \u017cycie na czym cierpia\u0142y m.in. mniejszo\u015bci narodowe, a wi\u0119c ludzie tacy jak Belodedici. Cho\u0107 on akurat uprawia\u0142 sport na wyczynowym poziomie, co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z pewnymi przywilejami.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Sensacja w Sewilli<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>M\u0142ody obro\u0144ca zadebiutowa\u0142 w dru\u017cynie z Bukaresztu w 1983 roku. Mistrzowski tytu\u0142 nale\u017ca\u0142 akurat do Dinama, ale wkr\u00f3tce mia\u0142o si\u0119 to zmieni\u0107. Zw\u0142aszcza, \u017ce do obj\u0119cia nieformalnych rz\u0105d\u00f3w w klubie szykowa\u0142 si\u0119 syn Geniusza Karpat &#8211; Valentin Ceausescu. Dziedzic w\u0142adcy, fizyk z wykszta\u0142cenia (b\u0119d\u0105cy nim w istocie, w przeciwie\u0144stwie do kr\u00f3lowej matki, kt\u00f3rej liczne i presti\u017cowe tytu\u0142y naukowe sfabrykowano, a jej w\u0142a\u015bciwa edukacja zako\u0144czy\u0142a si\u0119 na czwartej klasie szko\u0142y powszechnej), postanowi\u0142 uczyni\u0107 z niego dum\u0119 ca\u0142ej Rumunii. I w warunkach gospodarki niedoboru stworzy\u0107 sprawnie zarz\u0105dzan\u0105 organizacj\u0119. Z jednej strony czerpi\u0105c\u0105 ze swej uprzywilejowanej pozycji, z drugiej za\u015b w pewnych aspektach skutecznie wykorzystuj\u0105c\u0105 zachodnie wzorce. W efekcie, pocz\u0105wszy od sezonu 83\/84 Steaua zdoby\u0142a mistrzostwo sze\u015b\u0107 razy z rz\u0119du. R\u00f3wnocze\u015bnie odnosz\u0105c bezprecedensowy sukces w Europie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Maj\u0105c za protektor\u00f3w wojsko i syna&nbsp;Conduc\u0103tora&nbsp;klub m\u00f3g\u0142 sobie pozwoli\u0107 na pozyskanie kwiatu rumu\u0144skiego pi\u0142karstwa. Do dru\u017cyny do\u0142\u0105czyli w owym okresie m.in. Helmuth Duckadam, Marius Lacatus, Victor Piturca, Adrian Bumbescu czy Ladislau (Laszlo) Boloni. No i rzecz jasna Miodrag Belodedici. Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej doszli Dumitru Stangaciu i Anton Weissenbacher. A byli ju\u017c przecie\u017c w sk\u0142adzie tej klasy zawodnicy co Stefan Iovan i Gavril Balint. Trenerem zosta\u0142 Emeric (Imre) Jenei, a jego asystentem powracaj\u0105cy do kraju po wyst\u0119pach w lidze greckiej Anghel Iordanescu.&nbsp;&nbsp;M\u0142ody Ceausescu wraz z faktycznym prezesem klubu Ionem Alecsandrescu stworzyli jak na rumu\u0144skie warunki pot\u0119g\u0119. Z graczami pochodzenia w\u0119gierskiego, niemieckiego, serbskiego. By\u0107 mo\u017ce kogo\u015b zaciekawi, \u017ce George Hagi &#8211; najwi\u0119ksza gwiazda w historii rumu\u0144skiego futbolu, kt\u00f3rego Steaua pozyska\u0142a w 1987 roku ma korzenie macedo\u0144skie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ten oto narodowo\u015bciowy konglomerat w sezonie 85\/86 zdoby\u0142 Puchar Europy. Jako pierwszy w historii zesp\u00f3\u0142 z Europy Wschodniej. Wcze\u015bniej, w finale wyst\u0119powa\u0142 jedynie Partizan Belgrad, kt\u00f3ry w 1966 roku uleg\u0142 Realowi Madryt.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Steaua w owym pami\u0119tnym sezonie eliminowa\u0142a kolejno Du\u0144czyk\u00f3w z Vejle BK, budapeszta\u0144ski Honved ze znakomitym Lajoszem Detarim w \u201ederbach klub\u00f3w wojskowych\u201d, nast\u0119pnie fi\u0144skie Kuusyci Lahti, w p\u00f3\u0142finale za\u015b przemocny w\u00f3wczas Anderlecht, po domowym zwyci\u0119stwie 3-0 i pora\u017cce 0-1 w Brukseli. A\u017c pozosta\u0142 tylko jeden przeciwnik. By\u0142a nim FC Barcelona, kt\u00f3ra \u2013 co trzeba uczciwie przyzna\u0107 \u2013 mia\u0142a w drodze do fina\u0142u o wiele trudniejsz\u0105 przepraw\u0119 przeciwko Sparcie Praga, FC Porto, Juventusowi oraz IFK Goeteborg, odrabiaj\u0105c zreszt\u0105 w rywalizacji ze Szwedami a\u017c trzybramkow\u0105 strat\u0119 i ostatecznie wyrzucaj\u0105c ich za burt\u0119 po rzutach karnych.<\/p>\n\n\n\n<p>Najwi\u0119ksz\u0105 gwiazd\u0105 Barcelony by\u0142 oczywi\u015bcie Bernd Schuster. W nast\u0119pnym szeregu stali Victor Munoz, Julio Alberto, czy szkocki napastnik Steve Archibald. Faktem jest, \u017ce do Blaugrany z Messim, Xavim, Iniest\u0105 i Puyolem tym zawodnikom daleko.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Mecz fina\u0142owy rozegrano w Sewilli. Rzecz jasna przy przygniataj\u0105cej przewadze kibic\u00f3w hiszpa\u0144skich. Rumun\u00f3w pojawi\u0142o si\u0119 na stadionie zaledwie kilkuset. Ale to nie u\u0142atwi\u0142o zadania Katalo\u0144czykom. Po do\u015b\u0107 bezbarwnej grze w regulaminowym czasie by\u0142o 0-0. W dogrywce r\u00f3wnie\u017c nie pad\u0142y gole. Potrzebne by\u0142y rzuty karne. I wtedy wydarzy\u0142o si\u0119 co\u015b czego nikt si\u0119 nie spodziewa\u0142. Bukareszta\u0144ski bramkarz Duckadam obroni\u0142 wszystkie strza\u0142y przeciwnik\u00f3w. Rumunom wystarczy\u0142o trafi\u0107 cho\u0107 raz, co uczynili z nawi\u0105zk\u0105. I Steaua wywalczy\u0142a trofeum. To by\u0142 szok na skal\u0119 europejsk\u0105.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Z drugiej strony sezon 85\/86 by\u0142 dla \u201edemolud\u00f3w\u201d najowocniejszy w historii, bowiem w finale Pucharu Zdobywc\u00f3w Puchar\u00f3w Dynamo Kij\u00f3w okaza\u0142o si\u0119 lepsze od madryckiego Atletico. Honoru Zachodu w jakim\u015b sensie broni\u0142 Real Madryt, si\u0119gaj\u0105cy po Puchar UEFA.<\/p>\n\n\n\n<p>O ile w rumu\u0144skim spo\u0142ecze\u0144stwie zapanowa\u0142a euforia, to z niezrozumia\u0142ych powod\u00f3w w\u0142adza za po\u015brednictwem prasy nie eksploatowa\u0142a nadmiernie tematu. Co by\u0142o dziwne zwa\u017cywszy, \u017ce sport za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105 zawsze by\u0142 narz\u0119dziem propagandowym. Wkr\u00f3tce po\u017cywk\u0105 dla plotek na temat wszechw\u0142adnej Securitate sta\u0142a si\u0119 tajemnicza kontuzja r\u0119ki bohatera z Sewilli, bramkarza Duckadama, kt\u00f3ra przerwa\u0142a jego karier\u0119 na d\u0142ugie trzy lata, a tak naprawd\u0119 j\u0105 zako\u0144czy\u0142a. Rozmaite teorie g\u0142osi\u0142y, \u017ce to Nicu &#8211; drugi z syn\u00f3w Ceausescu zazdrosny o popularno\u015b\u0107 golkipera kaza\u0142 mu j\u0105 po\u0142ama\u0107, albo \u017ce posz\u0142o o otrzymanego od kr\u00f3la Hiszpanii Mercedesa, kt\u00f3rego chcia\u0142 bramkarzowi odebra\u0107. Duckadam zawsze konsekwentnie temu zaprzecza\u0142, twierdz\u0105c, \u017ce w \u017cy\u0142ach dosz\u0142o po prostu do zakrzepu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"908\" height=\"486\" src=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/duckadam.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-674\" srcset=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/duckadam.jpg 908w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/duckadam-300x161.jpg 300w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/duckadam-768x411.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 908px) 100vw, 908px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Helmuth Duckadam \u015bwi\u0119tuje z kolegami z dru\u017cyny tryumf w Pucharze Europy. Sevilla 1986 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: adevarul.ro<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ucieczka<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Belodedici rozpoczyna\u0142 gr\u0119 dla klubu z Bukaresztu w stopniu szeregowca. Ko\u0144czy\u0142 j\u0105 jako oficer. Jednak to co wi\u0105za\u0142o si\u0119 z przywilejami mia\u0142o si\u0119 te\u017c sta\u0107 powodem do obaw.<\/p>\n\n\n\n<p>Jako etniczny Serb, maj\u0105cy rodzin\u0119 w Jugos\u0142awii, wielokrotnie sk\u0142ada\u0142 wniosek o paszport. Za ka\u017cdym razem mu go jednak odmawiano. Zazwyczaj bez podania przyczyny, co nie by\u0142o czym\u015b zaskakuj\u0105cym. Nielegalne ucieczki z kraj\u00f3w powszechnej szcz\u0119\u015bliwo\u015bci w Europie Wschodniej doprowadza\u0142y rz\u0105dz\u0105cych do coraz wi\u0119kszej paranoi. Lub raczej ich paranoiczne rz\u0105dy doprowadza\u0142y do ucieczek. Owa filozoficzna kwestia z perspektywy ludzi pami\u0119taj\u0105cych tamte czasy mo\u017ce by\u0107 rozstrzygni\u0119ta tylko w jeden spos\u00f3b. Za to w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach. Bo zjawisko to swym zasi\u0119giem obejmowa\u0142o wszystkie demoludy: NRD, Polsk\u0119, Czechos\u0142owacj\u0119, W\u0119gry\u2026 I Rumuni\u0119 tak\u017ce.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Belodedici w jednym z wywiad\u00f3w ju\u017c po karierze opowiedzia\u0142 dziennikarzom, jak kt\u00f3rego\u015b razu wezwano go na przes\u0142uchanie. Pad\u0142y zadane suchym tonem pytania: Dlaczego pobra\u0142e\u015b z banku tyle a tyle pieni\u0119dzy? Co chcesz z nimi zrobi\u0107? Masz przed nami co\u015b do ukrycia? My\u015bla\u0142e\u015b, \u017ce si\u0119 nie dowiemy?&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Permanentny nadz\u00f3r, kontrola i inwigilacja dotyczy\u0142a wszystkich bez wyj\u0105tku. Tak\u017ce ludzi takich jak on. W jakim\u015b sensie ze \u015bwiecznika. A mo\u017ce to, \u017ce by\u0142 rozpoznawalny czyni\u0142o go podejrzanym jeszcze bardziej? Znany sportowiec, reprezentant kraju, Serb z pochodzenia\u2026 Miejmy go na oku. Tak pewnie my\u015bleli. Zreszt\u0105 s\u0142usznie. Bo pi\u0142karz w ko\u0144cu im zwia\u0142. Oczywi\u015bcie nie on jeden. W Polsce w latach 80-tych opr\u00f3cz wielu mniej rozpoznawalnych zawodnik\u00f3w uczyni\u0142y to na przyk\u0142ad dwie wschodz\u0105ce gwiazdy reprezentacji: Andrzej Rudy i Marek Le\u015bniak. Sprawy \u201ezdradzaj\u0105cych ojczyzn\u0119\u201d sportowc\u00f3w by\u0142y dla w\u0142adzy niebezpieczne. Chyba najg\u0142o\u015bniejszy przypadek dotyczy\u0142 rumu\u0144skiej gimnastyczki Nadii Comaneci. Warto kr\u00f3tko nakre\u015bli\u0107 jego t\u0142o.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u0142odziutka, czternastoletnia zawodniczka zachwyci\u0142a \u015bwiat w 1976 roku na igrzyskach w Montrealu, gdzie po raz pierwszy w historii dyscypliny przyznano jej not\u0119 marze\u0144, czyli dziesi\u0105tk\u0119. Nikomu wcze\u015bniej to si\u0119 nie uda\u0142o, a jej a\u017c siedmiokrotnie. Podczas najwa\u017cniejszych, najbardziej presti\u017cowych zawod\u00f3w, gdy wszystkie oczy zwr\u00f3cone by\u0142y na ni\u0105. Dokona\u0142a niewiarygodnej rzeczy zwyci\u0119\u017caj\u0105c w konkurencji z rywalkami ze Zwi\u0105zku Radzieckiego, najwi\u0119kszej gimnastycznej pot\u0119gi globu, w kt\u00f3rej obok baletu, \u0142y\u017cwiarstwa figurowego i szach\u00f3w dziedzina ta pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 niemal mistyczn\u0105, t\u0119 sam\u0105 co wystrzeliwanie rakiet w kosmos i \u201ewalka o pok\u00f3j\u201d. B\u0119d\u0105c zreszt\u0105 tej walki propagandowym narz\u0119dziem.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Comaneci wr\u00f3ci\u0142a z Montrealu w aureoli narodowej bohaterki. A by\u0142a przecie\u017c jeszcze dzieckiem. SamConduc\u0103tor&nbsp;roztoczy\u0142 nad ni\u0105 opiek\u0119. A opr\u00f3cz niego, drugi z syn\u00f3w Wodza, Nicu. Pomijaj\u0105c ju\u017c kontrowersyjne, cz\u0119sto skrajnie brutalne dla kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 psychiki metody stosowane przez trenera Nadii Bel\u0119 Karoly\u2019ego, nie do ko\u0144ca wyja\u015bniona pozostaje rola jak\u0105 odegra\u0142 w jej \u017cyciu m\u0142odszy z braci Ceausescu. Pojawi\u0142y si\u0119 pos\u0105dzenia o gwa\u0142t i pobicie. Cho\u0107 sama Comaneci tego nie potwierdzi\u0142a. Podobnie jak bramkarz Duckadam plotek o po\u0142amanych palcach.<\/p>\n\n\n\n<p>W 1980 roku, w reakcji na radzieck\u0105 interwencj\u0119 w Afganistanie pa\u0144stwa zachodnie zbojkotowa\u0142y olimpiad\u0119 w Moskwie. By\u0142y to wi\u0119c igrzyska \u201edemolud\u00f3w\u201d. Rumu\u0144ska gimnastyczka nie osi\u0105gn\u0119\u0142a ju\u017c tak osza\u0142amiaj\u0105cych wynik\u00f3w jak cztery lata wcze\u015bniej, jednak dwa z\u0142ote medale r\u00f3wnie\u017c musz\u0105 budzi\u0107 uznanie, zw\u0142aszcza, \u017ce s\u0119dziowie w powszechnej opinii uchodzili za stronniczych. A trener Karoly wr\u0119cz jawnie formu\u0142owa\u0142 oskar\u017cenia o faworyzowanie Rosjanek, co mimo nieoczywistej polityki Ceausescu wzgl\u0119dem Moskwy, nie zosta\u0142o przyj\u0119te przez w\u0142adze rumu\u0144skie z aprobat\u0105.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Na kolejne igrzyska do Los Angeles w odwecie nie pojecha\u0142y kraje socjalistyczne. Wszystkie z wyj\u0105tkiem\u2026 Rumunii. Impreza okaza\u0142a si\u0119 zreszt\u0105 dla niej ogromnym sukcesem. W klasyfikacji medalowej reprezentacja zaj\u0119\u0142a drugie miejsce tu\u017c za Stanami Zjednoczonymi. Jednak odby\u0142o si\u0119 to ju\u017c bez udzia\u0142u Comaneci, kt\u00f3ra wcze\u015bniej zako\u0144czy\u0142a sportowe wyst\u0119py. Zosta\u0142a jednak w strukturach federacji.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy Karoly \u201ewybra\u0142 wolno\u015b\u0107\u201d w USA i zacz\u0105\u0142 k\u0142a\u015b\u0107 podwaliny pod przysz\u0142e sukcesy gimnastyczek z tego kraju, rumu\u0144ska bezpieka pilnowa\u0142a z wielk\u0105 skrupulatno\u015bci\u0105 by on i jego dawna zawodniczka nie mieli \u017cadnej okazji do spotka\u0144 twarz\u0105 w twarz. Nigdy i nigdzie. Na wszystkich mi\u0119dzynarodowych imprezach, w kt\u00f3rych bra\u0142a udzia\u0142 pilnowano jej jak oka w g\u0142owie. Gdyby i ona \u201ezdradzi\u0142a\u201d by\u0142by to dla w\u0142adzy wielki cios propagandowy.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Cho\u0107 w teorii nadal ho\u0142ubiona, w istocie \u017cy\u0142a jak w klatce. Uda\u0142o jej si\u0119 uciec dopiero na rok przed rewolucj\u0105 i obaleniem krwawego dyktatora. Od tamtej pory mieszka w Ameryce.<\/p>\n\n\n\n<p>W tym samym czasie nog\u0119 da\u0142 te\u017c Belodedici. Wykorzysta\u0142 specjaln\u0105 przepustk\u0119 dla mniejszo\u015bci narodowych, kt\u00f3ra umo\u017cliwia\u0142a przekroczenie jugos\u0142owia\u0144skiej granicy i kr\u00f3tki pobyt na \u015bci\u015ble wyznaczonym obszarze s\u0105siedniego kraju. Z\u0142ama\u0142 jednak te przepisy i uda\u0142 si\u0119 wprost do Belgradu. Z biletem w jedn\u0105 stron\u0119. Wiedzia\u0142, \u017ce potraktuj\u0105 go jak dezertera i b\u0119dzie musia\u0142 ogl\u0105da\u0107 si\u0119 za siebie, nie wspominaj\u0105c o dyskwalifikacji i innych szykanach jakimi spr\u00f3buj\u0105 go n\u0119ka\u0107. Ale mia\u0142 do\u015b\u0107 \u017cycia w Rumunii. Zostawi\u0142 za sob\u0105 wszystko co mia\u0142 w Bukareszcie, gr\u0119 dla klubu i reprezentacji, a nawet \u2013 jak si\u0119 mia\u0142o okaza\u0107 &#8211; szans\u0119 kolejnego wyst\u0119pu w finale Pucharu Europy, w kt\u00f3rym rok p\u00f3\u017aniej Steaua dosta\u0142a srogie lanie od Milanu. Ale on by\u0142 ju\u017c wtedy jedn\u0105 nog\u0105 w Crvenej Zvezdzie Belgrad.<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Wzlot Czerwonej Gwiazdy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Uciekinier Belodedici zosta\u0142 w Rumunii skazany zaocznie na 10 lat wi\u0119zienia. Cho\u0107 formalnie by\u0142 tam amatorem dopilnowano by nie m\u00f3g\u0142 uczestniczy\u0107 w \u017cadnych rozgrywkach pod egid\u0105 UEFA. Nie zniech\u0119ci\u0142o to Partizana Belgrad, kt\u00f3ry zg\u0142osi\u0142 si\u0119 do zawodnika licz\u0105c, \u017ce z czasem uda si\u0119 go odwiesi\u0107. Ale on nie chcia\u0142 i\u015b\u0107 do Partizana. Chcia\u0142 do Crvenej. Ta pocz\u0105tkowo nie wykazywa\u0142a zainteresowania, a zanim zmieni\u0142a zdanie up\u0142yn\u0119\u0142o kilka tygodni. Legenda jugos\u0142owia\u0144skiego futbolu Dragan D\u017eaji\u0107, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie za budow\u0119 nowej, maj\u0105cej gra\u0107 ultraofensywnie dru\u017cyny, wiedzia\u0142, \u017ce w sprawie Belodediciego trzeba post\u0119powa\u0107 rozwa\u017cnie. I czeka\u0107. Ostatecznie, po odcierpieniu rocznej dyskwalifikacji i zakazie oficjalnych wyst\u0119p\u00f3w pi\u0142karz spe\u0142ni\u0142 ch\u0142opi\u0119ce marzenie i wybieg\u0142 na boisko w czerwonobia\u0142ej koszulce z gwie\u017adzistym herbem na piersi. W meczu przeciwko Zaljeznicarowi Sarajewo.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u017eaji\u0107owi faktycznie uda\u0142o si\u0119 zbudowa\u0107 bardzo mocn\u0105 ekip\u0119. Z\u0142o\u017con\u0105 z zawodnik\u00f3w z niemal wszystkich zak\u0105tk\u00f3w Jugos\u0142awii. A istnia\u0142y one jak wiadomo daleko poza jej granicami, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c Antypod\u00f3w. By\u0142 wi\u0119c s\u0142owe\u0144ski bramkarz Marko Simeunovi\u0107, serbski gwiazdor \u015brodka pola Dragan Stojkovi\u0107, urodzony w Niemczech syn serbsko-chorwackiej pary gastarbaiter\u00f3w i przysz\u0142y medalista mistrzostw \u015bwiata z kadr\u0105 Chorwat\u00f3w Robert Prosinecki, Czarnog\u00f3rski magik Dejan Savicevi\u0107, nies\u0142ychanie bramkostrzelny Macedo\u0144czyk Darko Pancev.&nbsp;A&nbsp;wkr\u00f3tce do\u0142\u0105czy\u0142 jeszcze Belodedici przemianowany na Belodedi\u0107a, oraz dw\u00f3ch innych Serb\u00f3w, kt\u00f3rych w kolejnych latach czeka\u0142y nie lada kariery: Vladimir Jugovi\u0107 i Sini\u0161a Mihajlovi\u0107. Uff\u2026 Ale\u017c nazwiska. Nawet je\u015bli Simeunovi\u0107 i Stojkovi\u0107 szykowali si\u0119 ju\u017c do odej\u015bcia, bez nich wci\u0105\u017c by\u0142 to niebywale silna dru\u017cyna. Prawdopodobnie najlepsza jak\u0105 kiedykolwiek widziano w czerwonobia\u0142ej cz\u0119\u015bci Belgradu. A ju\u017c na pewno taka, kt\u00f3ra odnios\u0142a najwi\u0119kszy sukces.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W 1991 roku Belodedici si\u0119gn\u0105\u0142 z ni\u0105 po sw\u00f3j drugi Puchar Europy. Drugi i ostatni jak dot\u0105d dla klubu ze wschodniej cz\u0119\u015bci kontynentu. Eliminuj\u0105c po drodze Grasshoppers Zurich, Glasgow Rangers, mistrza NRD Dynamo Drezno i mistrza RFN Bayern Monachium. W finale czeka\u0142o Olimpique Marsylia zarz\u0105dzane przez kontrowersyjnego Bernarda Tapie, kt\u00f3ry cho\u0107 wyczarowa\u0142 z Olimpijczyk\u00f3w pot\u0119g\u0119, to wkr\u00f3tce potem trafi\u0142 do wi\u0119zienia za korupcj\u0119.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Marsylczyk\u00f3w nazywano Milionerami. I s\u0142usznie, bo w ich sk\u0142adzie biegali po boisku warci miliony Manuel Amoros, Basile Boli, Abedi Pele, Chris Waddle, Jean-Pierre Papin, czy b\u0119d\u0105cy ju\u017c u schy\u0142ku kariery Jean Tigana. Wielkie gwiazdy \u015bwiatowego futbolu.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Podobnie jak kilka lat wcze\u015bniej w Sewilli o wyniku rozstrzygn\u0105\u0142 konkurs jedenastek. A u przeciwnik\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 w dogrywce\u2026 Dragan Stojkovi\u0107. Tym razem \u017cadnemu z egzekutor\u00f3w opr\u00f3cz Amorosa noga nie zadr\u017ca\u0142a. Wi\u0119c kolejny Duckadam si\u0119 nie objawi\u0142. Ale kogo to mog\u0142o interesowa\u0107, gdy bramkarz i kapitan belgradczyk\u00f3w Stojanovi\u0107 wznosi\u0142 wywalczone w pocie i znoju trofeum.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Crvena Zvezda bowiem wbrew swej naturze zagra\u0142a w finale g\u0142\u0119boko cofni\u0119ta. Ostro\u017cna, rygluj\u0105ca w\u0142asne pole karne. Jednak koniec ko\u0144c\u00f3w zwyci\u0119ska.<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0142y to przedostatnie rozgrywki toczone w dotychczasowej formule. Po tym jak w kolejnym sezonie Dream Team Cruyffa zdoby\u0142 wreszcie upragniony Puchar Europy pokonuj\u0105c w finale Sampdori\u0119, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 era Ligi Mistrz\u00f3w. A futbol zacz\u0105\u0142 zmierza\u0107 w kierunku, kt\u00f3ry znamy obecnie.<\/p>\n\n\n\n<p>Po powrocie dru\u017cyny do kraju nasta\u0142 czas euforii. I hurapatriotycznych nastroj\u00f3w. Jednak wkr\u00f3tce strzelanie przesta\u0142o si\u0119 ludziom kojarzy\u0107 z uderzeniami na bramk\u0119. A zacz\u0119\u0142o z czym\u015b zupe\u0142nie innym. W nieco ponad rok od pami\u0119tnego meczu \u017cadnego z jego bohater\u00f3w nie by\u0142o ju\u017c w klubie. Tak sko\u0144czy\u0142 si\u0119 kr\u00f3tki, lecz nies\u0142ychanie efektowny i obfituj\u0105cy w sukcesy lot najlepszego zespo\u0142u w dziejach Czerwonej Gwiazdy.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"908\" height=\"634\" src=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/crvena.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-675\" srcset=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/crvena.jpg 908w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/crvena-300x209.jpg 300w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/crvena-768x536.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 908px) 100vw, 908px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Crvena Zvezda Belgrad. Fina\u0142 PE. Bari, 1991 r. W g\u00f3rnym rz\u0119dzie trzeci od prawej Miodrag Belodedici. \u0179r\u00f3d\u0142o: wikipedia.it \/ Fudbalski klub Club Crvena Zvezda. Autor: sconosciuto<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Rozpad<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Wspomniany wcze\u015bniej debiut Belodidiciego na jugos\u0142owia\u0144skiej ziemi wypad\u0142 w meczu z Zeljeznicarem. Warto przypomnie\u0107, \u017ce klub z miasta, w kt\u00f3rym w 1984 roku odby\u0142y si\u0119 zimowe igrzyska olimpijskie, a zaledwie kilka lat p\u00f3\u017aniej jego mieszka\u0144cy gin\u0119li podczas obl\u0119\u017cenia od snajperskich kul i szrapneli, cho\u0107 nie nale\u017ca\u0142 do naj\u015bci\u015blejszej czo\u0142\u00f3wki, daleko mu by\u0142o do Crvenej Zvezdy, Partizana, Dinama, czy Hajduka, akurat w tym okresie&nbsp;doczeka\u0142 si\u0119 \u015bwietnej dru\u017cyny. Nosz\u0105cej (podobnie jak reprezentacja Jugos\u0142awii) z racji koloru koszulek przydomek&nbsp;<em>Plavi<\/em>. I dowodzonej z \u0142awki przez legendarnego Ivic\u0119 Osima, kt\u00f3ry zreszt\u0105 prosto z Sarajewa przeszed\u0142 do pracy z kadr\u0105. A rzuci\u0142 j\u0105 w diab\u0142y, gdy w jego mie\u015bcie zacz\u0119\u0142y si\u0119 bombardowania.<\/p>\n\n\n\n<p>Bo\u015bniacki klub w sezonie 84\/85 rywalizowa\u0142 w p\u00f3\u0142finale Pucharu UEFA z w\u0119gierskim Videotonem. Dwumecz ten wci\u0105\u017c uwa\u017cany jest przez niekt\u00f3rych kibic\u00f3w za wydarzenie kultowe. Z dzisiejszej perspektywy taki zestaw p\u00f3\u0142finalist\u00f3w mo\u017ce si\u0119 komu\u015b wydawa\u0107 archaiczny. Je\u015bli jednak spojrze\u0107 na pi\u0142k\u0119 no\u017cn\u0105 jako narz\u0119dzie geopolityki, albo obszar \u015bcierania si\u0119 narodowych czy spo\u0142ecznych interes\u00f3w, w\u00f3wczas perspektywa si\u0119 zmienia. A ju\u017c w tej cz\u0119\u015bci Europy szczeg\u00f3lnie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Zar\u00f3wno wi\u0119c dost\u0119pne na YouTube nagrania z rewan\u017cowej potyczki z Madziarami, tocz\u0105cej si\u0119 na niewielkim, lecz buzuj\u0105cym od emocji stadionie w bo\u015bniackiej stolicy, jak i pobie\u017cna cho\u0107by analiza mapy tzw. Wielkich W\u0119gier, kt\u00f3rym na mocy traktatu w Trianon odr\u0105bano dwie trzecie terytorium, komu\u015b zainteresowanemu tak\u0105 tematyk\u0105 umo\u017cliwi\u0107 mog\u0105 nie tylko lepsze zrozumienie t\u0142a i kontekstu tej rywalizacji, ale i r\u00f3\u017cnych punkt\u00f3w widzenia jej uczestnik\u00f3w. Osadzonych zar\u00f3wno w tym co tu i teraz, jak i w przesz\u0142o\u015bci. A wi\u0119c tak\u017ce pami\u0119ci o utraconych terenach w Chorwacji i Bo\u015bni. O Siedmiogrodzie, Banacie, Rusi Zakarpackiej\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Owszem, w 1985 roku w Budapeszcie wci\u0105\u017c rz\u0105dzi\u0142 Kadar, kt\u00f3ry jako nominat Kremla tego rodzaju resentymenty od pocz\u0105tku ucisza\u0142 proponuj\u0105c w zamian ma\u0142\u0105 gulaszow\u0105 stabilizacj\u0119 i&nbsp;<em>frizsidersocjalizmus*<\/em>czyli \u201esocjalizm z lod\u00f3wk\u0105\u201d, jednak nad wzniesion\u0105 przez niego budowl\u0105 z pozoru wzgl\u0119dnie solidn\u0105, w istocie glinian\u0105, ju\u017c od dawna zmierzcha\u0142o i gromadzi\u0142y si\u0119 chmury. O ile jednak \u201etragedia\u201d Trianon, czyni\u0105ca wielu W\u0119gr\u00f3w mniejszo\u015bciami w o\u015bciennych krajach, s\u0105czy\u0142a si\u0119 w swoim tempie do ludzkich serc i umys\u0142\u00f3w, to w jugos\u0142owia\u0144skim rozgrzanym kotle, w kt\u00f3rym wszystko z sob\u0105 si\u0119 miesza\u0142o, temperatura by\u0142a bliska wrzenia. Przynajmniej od czasu, gdy zabrak\u0142o marsza\u0142ka Tito. I w takiej atmosferze, w miejscu, w kt\u00f3rym W\u0119gier stawa\u0142 si\u0119 Serbem, Serb Rumunem, inny Serb pragn\u0105\u0142 Serbii wszystkich Serb\u00f3w, a Chorwat Chorwacji Chorwat\u00f3w, wci\u015bni\u0119tego za\u015b mi\u0119dzy nich Bo\u015bniaka nikt nie pyta\u0142 o zdanie czy chce by\u0107 W\u0119grem, Serbem, czy Australijczykiem, rozgrywano mecze pi\u0142karskie. Z udzia\u0142em zrodzonych na tej ziemi talent\u00f3w.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Nie bez przyczyny reprezentacj\u0119 Jugos\u0142awii nazywano Brazyli\u0105 Europy. W 1987 roku na m\u0142odzie\u017cowym mundialu w Chile przedstawiciele nowego cudownego pokolenia&nbsp;<em>Plavich&nbsp;<\/em>zdobyli z\u0142oto. W dru\u017cynie byli Stimac, Jarni, Prosinecki, Boban, Suker, Mijatovic. Dw\u00f3ch z nich zosta\u0142o p\u00f3\u017aniej wielkimi gwiazdami Realu, inny postawi\u0142 sobie w czerwono-czarnej cz\u0119\u015bci Mediolanu pomnik. A to przecie\u017c zaledwie wierzcho\u0142ek g\u00f3ry lodowej. Gdzie ca\u0142a reszta? Ci zbyt starzy lub za m\u0142odzi, \u017ceby na te mistrzostwa pojecha\u0107? Lub tacy, kt\u00f3rzy si\u0119 po prostu do kadry nie za\u0142apali? Jak Bili\u0107, Asanovi\u0107, Boksi\u0107, \u201ePixi\u201d Stojkovi\u0107, Savicevi\u0107, Pancev, Jugovi\u0107, Mihajlovi\u0107, Katanec? Czy niemal ca\u0142kowicie pomijany przez ca\u0142\u0105 karier\u0119 Petkovi\u0107, kt\u00f3ry zosta\u0142 najs\u0142ynniejszym pi\u0142karskim imigrantem w Brazylii i opowiadaj\u0105 tam o nim legendy. Bo\u017ce drogi. C\u00f3\u017c za wspania\u0142\u0105 dru\u017cyn\u0119 mogliby stworzy\u0107, gdyby nie wojna. Zast\u0119puj\u0105cy ich na EURO 92 Du\u0144czycy wywalczyli tytu\u0142. A w eliminacjach z Jugos\u0142awi\u0105 polegli.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Czy&nbsp;<em>Plavi<\/em>&nbsp;zostaliby mistrzami \u015bwiata na mundialu w USA? A mo\u017ce by si\u0119 pok\u0142\u00f3cili i nie wyszli z grupy? Je\u015bli w pi\u0142ce no\u017cnej istniej\u0105 alternatywne wersje historii, t\u0119 jedn\u0105 \u015bwiat powinien pozna\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Niekt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce wojna zacz\u0119\u0142a si\u0119 na stadionie Maksimir w Zagrzebiu. W meczu miejscowego Dinama z Crven\u0105 Zvezd\u0105, kt\u00f3ry nawet nie doszed\u0142 do skutku, bo wybuch\u0142y zamieszki.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0142 rok 1990. Tw\u00f3rca powojennej Jugos\u0142awii i jej najwa\u017cniejsze spoiwo Josip Broz-Tito nie \u017cy\u0142 ju\u017c od dekady. W zdecentralizowanym kraju, b\u0119d\u0105cym formalnie federacj\u0105 sze\u015bciu republik zwi\u0105zkowych i dw\u00f3ch autonomicznych prowincji (Wojwodiny i Kosowa) z dominuj\u0105cym \u017cywio\u0142em serbsko-chorwacko-s\u0142owe\u0144skim wzbiera\u0142o coraz wi\u0119ksze napi\u0119cie na tle narodowo\u015bciowym. W\u0142adze poszczeg\u00f3lnych republik, w pierwszym rz\u0119dzie Chorwacji i S\u0142owenii, wyczuwaj\u0105c nasilaj\u0105ce si\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie tendencje od\u015brodkowe zacz\u0119\u0142y stawia\u0107 na odr\u0119bno\u015b\u0107, czemu sprzeciwia\u0142a si\u0119 Serbia. Na tej fali, a tak\u017ce w zwi\u0105zku z pog\u0142\u0119biaj\u0105cym si\u0119 kryzysem gospodarczym, na kt\u00f3ry jak wiemy z historii najprostsz\u0105 odpowiedzi\u0105 cz\u0119sto jest nacjonalizm, organizowano wiece, pochody, manifestacje.&nbsp;&nbsp;W Belgradzie za utrzymaniem jedno\u015bci pa\u0144stwa (z przyw\u00f3dcz\u0105 rol\u0105 Serb\u00f3w rzecz jasna), w Zagrzebiu za\u015b oraz w Ljubljanie i innych miastach z intencj\u0105 ca\u0142kowicie odwrotn\u0105. Nieco p\u00f3\u017aniej w samym sercu pa\u0144stwa zacz\u0119\u0142a zwyci\u0119\u017ca\u0107 bardziej radykalna koncepcja tzw. Wielkiej Serbii co tylko dola\u0142o oliwy do ognia. \u017bycie publiczne zdominowa\u0142y inicjowane przy ka\u017cdej sposobno\u015bci i we wszystkich przestrzeniach &#8211; od ulicy po kongresy naukowe &#8211; debaty nad wizj\u0105 wsp\u00f3lnego domu, kt\u00f3re przeradza\u0142y si\u0119 w gor\u0105ce spory i awantury. Jednak o tym co dalej z Jugos\u0142awi\u0105 w istocie zadecydowa\u0107 mia\u0142o trzech lokalnych lider\u00f3w politycznych. Trzech by\u0142ych komunist\u00f3w, kt\u00f3rzy w mniej lub bardziej wyrazisty spos\u00f3b (i pod\u0105\u017caj\u0105c do\u0144 r\u00f3\u017cnymi drogami) przechrzcili si\u0119 na nacjonalizm. Serb Slobodan Milosevi\u0107, Chorwat Franjo Tudjman, oraz S\u0142oweniec Milan&nbsp;Ku\u010dan. \u017baden z nich nie by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 cho\u0107by zbli\u017conego formatu do Tity. I \u017caden nie by\u0142 ju\u017c w stanie, nawet gdyby chcia\u0142, powstrzyma\u0107 wzburzonej fali. Mogli jedynie pr\u00f3bowa\u0107 utrzyma\u0107 si\u0119 na jej szczycie.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kim zatem by\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry, dop\u00f3ki \u017cy\u0142, trzyma\u0142 to wszystko w kupie? Co takiego mia\u0142 Josip Broz-Tito, czego nie mieli oni? Przybli\u017cmy has\u0142owo jego sylwetk\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Komunista. Cz\u0142onek Kominternu. Legendarny dow\u00f3dca partyzanckiej armii, kt\u00f3ra jako jedyna si\u0142a w Europie Wschodniej wyzwoli\u0142a kraj bez pomocy militarnej z zewn\u0105trz. Zr\u0119czny polityk o du\u017cej wyobra\u017ani, potrafi\u0105cy w imi\u0119 obrony swej w\u0142adzy rzuci\u0107 wyzwanie Stalinowi. Prekursor ruchu pa\u0144stw niezaanga\u017cowanych i \u201ew\u0142asnej drogi do socjalizmu\u201d. Sprawnie lawiruj\u0105c mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem osi\u0105gn\u0105\u0142 spor\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 dzi\u0119ki czemu Jugos\u0142awia cieszy\u0142a si\u0119 niepor\u00f3wnywalnym z \u017cadnych z pa\u0144stw bloku socjalistycznego dobrobytem i otwarto\u015bci\u0105 na \u015bwiat, a obywatele wzgl\u0119dn\u0105 swobod\u0105. Odleg\u0142ymi jednak od standard\u00f3w wyznaczonych po drugiej stronie \u017celaznej kurtyny. Innymi s\u0142owy nie by\u0142a ani wzorcowym demoludem, ani demokracj\u0105 w \u015bcis\u0142ym, czy nawet nieco pojemniejszym rozumieniu tego s\u0142owa. Nie by\u0142a Wschodem ani Zachodem. Marsza\u0142kowi uda\u0142o si\u0119 jednak osi\u0105gn\u0105\u0107 pewn\u0105 stabilizacj\u0119, co zapewni\u0142o mu realne poparcie w kraju i wiarygodno\u015b\u0107 za granic\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p>Z drugiej strony by\u0142 bezwzgl\u0119dnym oprawc\u0105 i katem, kt\u00f3ry w okresie konsolidacji swej w\u0142adzy kaza\u0142 dr\u0119czy\u0107 przeciwnik\u00f3w politycznych w odci\u0119tych od \u015bwiata katowniach stalinowskimi metodami. Pod pretekstem rozprawy ze stalinistami. A, \u017ce stalinizm jako zwyci\u0119ska idea w walce z faszyzmem znajdowa\u0142 w straumatyzowanym wojn\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwie niema\u0142o poplecznik\u00f3w, nie tylko w samym \u0142onie KPJ (Komunistyczna Partia Jugos\u0142awii), to i spo\u0142ecze\u0144stwo zosta\u0142o zastraszone i wzi\u0119te pod but. But pami\u0119tajmy legendarnego partyzanta. I jak Stalin \u201epogromcy faszyst\u00f3w\u201d.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>By\u0142 te\u017c Tito nieprzejednanym wrogiem \u201enacjonalistycznych odchyle\u0144\u201d, zagra\u017caj\u0105cych jedno\u015bci Jugos\u0142awii. Zwalcza\u0142 je wi\u0119c z ca\u0142\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105, a oskar\u017canych o separatyzm dzia\u0142aczy wtr\u0105ca\u0142 do wi\u0119zie\u0144 (w tym m.in. Tudjmana za udzia\u0142 w tzw. Chorwackiej Wio\u015bnie w 1971 roku, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie wtedy przedzier\u017cgn\u0105\u0142 si\u0119 w dysydenta). Tych za\u015b co g\u0142o\u015bno wyra\u017cali dla tej\u017ce jedno\u015bci poparcie, wynagradza\u0142 synekurami lub po prostu w miar\u0119 wygodnym \u017cyciem. Z czego zar\u00f3wno aparat w\u0142adzy, czy szerzej klasa biurokratyczna, ale i wszyscy \u201ezjednoczeni z lini\u0105 Tity\u201d korzystali.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Sam zreszt\u0105 wychowany w skrajnej n\u0119dzy niedawny partyzancki dow\u00f3dca przejawia\u0142 wielkie zami\u0142owanie do luksusu i przepychu. Umia\u0142 te\u017c korzysta\u0107 z \u017cycia. W przeciwie\u0144stwie jednak do Ceausescu nie by\u0142 prostakiem i tyranem, kt\u00f3ry w ow\u0105 n\u0119dz\u0119 wp\u0119dza nar\u00f3d, wszelkie za\u015b niedostatki rekompensuje mu kultem jednostki.<\/p>\n\n\n\n<p>Reformy, kt\u00f3re przeprowadzi\u0142 Tito w swoim kraju, jego decentralizacja, liberalizacja i otwarcie na \u015bwiat, spaja\u0142y federacj\u0119, dop\u00f3ki \u017cy\u0142. Na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 jednak \u2013 ju\u017c bez niego \u2013 nie da\u0142o si\u0119 ich pogodzi\u0107 z partyjn\u0105 biurokracj\u0105. Jugos\u0142owia\u0144ska przynale\u017cno\u015b\u0107 za\u015b \u2013 podyktowana decyzj\u0105 przyw\u00f3dcy &#8211; do grona \u201epa\u0144stw niezaanga\u017cowanych\u201d, cho\u0107 w istocie ca\u0142a ta retoryczna figura by\u0142a fikcj\u0105, zreszt\u0105 podobnie jak fundamenty federacji ze stolic\u0105 w Belgradzie, s\u0142u\u017cy\u0142y w najg\u0142\u0119bszym sensie jednemu jedynemu celowi \u2013 utrzymaniu przez marsza\u0142ka w\u0142adzy. W efekcie po jego \u015bmierci zabrak\u0142o titoizmowi \u017cyznej gleby by przetrwa\u0107. Tak jak gwa\u0142townie zabrak\u0142o jej Jugos\u0142awii.<\/p>\n\n\n\n<p>Historycy wymieniaj\u0105 cztery najwa\u017cniejsze przyczyny jej rozpadu. By\u0142y to tendencje narodowo\u015bciowe w republikach. Zadawnione spory mi\u0119dzy nimi. G\u0142\u0119boki kryzys gospodarczy i instytucjonalny. Wreszcie szerszy proces przemian w Europie Wschodniej zwi\u0105zany z upadkiem komunizmu, kt\u00f3rego echem by\u0142o powstawanie nowych pa\u0144stw. W\u015br\u00f3d nich r\u00f3wnie\u017c tych wyros\u0142ych na gruzach dawnej federacji.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wr\u00f3\u0107my jednak na stadion Maksimir w Zagrzebiu. Ju\u017c na wiele godzin przed spotkaniem atmosfera by\u0142a napi\u0119ta. Nie by\u0142oby w tym nic nadzwyczajnego, ka\u017cdy wie, \u017ce przed meczem podwy\u017cszonego ryzyka mi\u0119dzy dru\u017cynami, kt\u00f3rych fani si\u0119 nienawidz\u0105, co\u015b zawsze wisi w powietrzu i wystarczy iskra, \u017ceby wybuch\u0142a niekontrolowana agresja, jednak tym razem okoliczno\u015bci by\u0142y szczeg\u00f3lne.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Gdy po rozpadzie KPJ kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej podj\u0119to decyzj\u0119 o przeprowadzeniu wolnych wybor\u00f3w w republikach, w Chorwacji zwyci\u0119\u017cy\u0142a partia HDZ Tudjmana, a jej przyw\u00f3dca na marginesie postulat\u00f3w opuszczenia federacji formu\u0142owa\u0142 publicznie takie oto wypowiedzi: \u201eChwa\u0142a Bogu, \u017ce moja \u017cona nie jest ani \u017byd\u00f3wk\u0105, ani Serbk\u0105\u201d.** Czy inne z grubsza w tym duchu. Samo g\u0142osowanie za\u015b odby\u0142o si\u0119 zaledwie kilka dni przed planowan\u0105 na Maksimirze wizyt\u0105 Crveny. Co wi\u0119c zrozumia\u0142e kibicowskie boj\u00f3wki Czerwonobia\u0142ych, kt\u00f3rym przewodzi\u0142&nbsp;p\u00f3\u017aniejszy zbrodniarz wojenny&nbsp;\u017deljko Ra\u017enatovi\u0107&nbsp;\u201eArkan\u201d, szykowa\u0142y si\u0119 do meczu jak do nomen omen wojny. I zjawi\u0142y si\u0119 na trybunach z wojennym okrzykiem; \u201eZabi\u0107 Tudjmana\u201d, przy okazji demoluj\u0105c stadion i u\u017cywaj\u0105c wszystkiego co im wpadnie w r\u0119ce jako pocisk\u00f3w.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>A dalej ju\u017c posz\u0142o\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Nie by\u0142a to zwyk\u0142a rozr\u00f3ba jakich wiele. Wydarzenia kompletnie wymkn\u0119\u0142y si\u0119 spod kontroli. Tak\u017ce policji (federalnej, a wi\u0119c oskar\u017canej p\u00f3\u017aniej o sprzyjanie przybyszom z Belgradu), pr\u00f3buj\u0105cej w niezorganizowany spos\u00f3b powstrzyma\u0107 starcia przemieszczaj\u0105cych si\u0119 chaotycznie po boisku kibic\u00f3w. Po boisku, kt\u00f3rego \u2013 dodajmy \u2013 nie zd\u0105\u017cy\u0142a opu\u015bci\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 zawodnik\u00f3w. W zwi\u0105zku z czym niekt\u00f3rzy sami uwik\u0142ali si\u0119 w b\u00f3jki. A mecz pi\u0142karski, kt\u00f3ry nawet nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 zacz\u0105\u0107 przerodzi\u0142 si\u0119 w bitw\u0119 wszystkich ze wszystkimi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Kopniak wymierzony zbrojnemu w pa\u0142k\u0119 policjantowi przez m\u0142odego kapitana Dinama Zvonimira Bobana przeszed\u0142 za\u015b do historii jako pierwszy wystrza\u0142 jugos\u0142owia\u0144skiej wojny. A Boban zosta\u0142 jej mimowolnym bohaterem.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"908\" height=\"570\" src=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/boban.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-676\" srcset=\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/boban.jpg 908w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/boban-300x188.jpg 300w, https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/07\/boban-768x482.jpg 768w\" sizes=\"auto, (max-width: 908px) 100vw, 908px\" \/><figcaption class=\"wp-element-caption\">Zvonimir Boban. Stadion Maksimir w Zagrzebiu. 1990 r. \u0179r\u00f3d\u0142o: croatiansports.com<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Obcy<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Podobnie jak w mimowolny spos\u00f3b w oku cyklonu znalaz\u0142 si\u0119 Belodedici.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tymczasem \u2013 jak m\u00f3wi\u0142 p\u00f3\u017aniej w wywiadach \u2013 jeszcze w okresie rumu\u0144skim nie zdawa\u0142 sobie sprawy z meandr\u00f3w jugos\u0142owia\u0144skiej rzeczywisto\u015bci. S\u0105siedni kraj wydawa\u0142 mu si\u0119 po prostu oaz\u0105 dobrobytu. Zwa\u017cywszy wi\u0119c na swe pochodzenie i niezno\u015bne warunki panuj\u0105ce w Rumunii po\u0142\u0105czy\u0142 kropki i wysz\u0142o mu, \u017ce jego nowym domem b\u0119dzie Belgrad. Nie wiedzia\u0142 jeszcze, \u017ce miliony ludzi my\u015bl\u0105 inaczej i nie chc\u0105 takiego domu, tylko wol\u0105 w\u0142asny. W Zagrzebiu, Splicie, Ljubljanie itd.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W rozmowach z dziennikarzami cz\u0119sto przytacza\u0142 wspomnienie z dzieci\u0144stwa o butach pi\u0142karskich kupionych mu w Jugos\u0142awii przez matk\u0119. I o tym, \u017ce ich nie zdejmowa\u0142, nawet do snu. To, \u017ce w Rumunii takich but\u00f3w nie by\u0142o to jedno, drugie, mo\u017ce nawet wa\u017cniejsze, \u017ce kocha\u0142 pi\u0142k\u0119 tak szczerym uczuciem, \u017ce buty stawa\u0142y si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 cia\u0142a.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Dzi\u015b twierdzi, \u017ce zawsze czu\u0142 si\u0119 mniejszo\u015bci\u0105. Obcym. Innym. Dla Rumun\u00f3w Serbem, dla Serb\u00f3w Rumunem. I to pi\u0142ce no\u017cnej zawdzi\u0119cza swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Epilog<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Kiedy wi\u0119c na dobre rozp\u0119ta\u0142o si\u0119 szale\u0144stwo i zabijanie, a Milosevi\u0107 zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 ku Wielkiej Serbii (nale\u017cy jednak jasno powiedzie\u0107, \u017ce nie idea by\u0142a zbrodnicza, a jej wynaturzenie, Serbowie za\u015b mieli prawo do obaw, \u017ce rozproszeni po wszystkich zak\u0105tkach Jugos\u0142awii stan\u0105 si\u0119 prze\u015bladowan\u0105 mniejszo\u015bci\u0105, co oczywi\u015bcie nie usprawiedliwia prze\u015bladowa\u0144, kt\u00f3rych sami si\u0119 dopu\u015bcili), Belodedici skorzysta\u0142 z jednej z kilku ofert jakie otrzyma\u0142 i wyjecha\u0142 do Hiszpanii. Zostaj\u0105c pi\u0142karzem Valencii.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Wr\u00f3ci\u0142 te\u017c do rumu\u0144skiej reprezentacji. W 1994 roku uczestniczy\u0142 w ameryka\u0144skim mundialu, w kt\u00f3rym jego dru\u017cyna radzi\u0142a sobie znakomicie pokonuj\u0105c m.in. Argentyn\u0119. I wraz z Bu\u0142garami by\u0142a jedn\u0105 z najwi\u0119kszych sensacji turnieju. Dopiero w \u0107wier\u0107finale lepsza okaza\u0142a si\u0119 Szwecja zwyci\u0119\u017caj\u0105c w rzutach karnych. W decyduj\u0105cym momencie pomyli\u0142 si\u0119\u2026 Belodedici.<\/p>\n\n\n\n<p>Gdyby uda\u0142o mu si\u0119 trzeci raz\u2026&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>W p\u00f3\u0142finale czeka\u0142a Brazylia.<\/p>\n\n\n\n<p>W lidze hiszpa\u0144skiej sp\u0119dzi\u0142 w sumie sze\u015b\u0107 lat graj\u0105c dla kilku r\u00f3\u017cnych klub\u00f3w. Na stare lata wr\u00f3ci\u0142 tam, gdzie wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o. Do bukareszta\u0144skiej Gwiazdy.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Po karierze pracowa\u0142 w rumu\u0144skiej federacji przy kadrach m\u0142odzie\u017cowych. Twierdzi, \u017ce w jego czasach pi\u0142ka by\u0142a lepsza.<\/p>\n\n\n\n<p>Steaua Bukareszt, cho\u0107 w XXI wieku nadal odnosi\u0142a spore sukcesy nigdy ju\u017c nie nawi\u0105za\u0142a do osi\u0105gni\u0119\u0107 z lat 86-89. Po s\u0105dowych przepychankach z rumu\u0144sk\u0105 armi\u0105 w 2017 roku straci\u0142a prawa do u\u017cywania w\u0142asnej nazwy i herbu. Obecnie wyst\u0119puje we wszystkich rozgrywkach jako FCSB. By\u0107 mo\u017ce wkr\u00f3tce uda jej si\u0119 swe symbole odzyska\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p>Crvena Zvezda Belgrad r\u00f3wnie\u017c nie ma prawa marzy\u0107 o wygraniu Ligi Mistrz\u00f3w. Wyst\u0119puje w niej jednak do\u015b\u0107 regularnie jako serbski hegemon, kt\u00f3rym zosta\u0142a po zdetronizowaniu w 2018 roku Partizana. Klub wci\u0105\u017c jest narz\u0119dziem krajowej i mi\u0119dzynarodowej polityki. Od pi\u0119tnastu lat jego g\u0142\u00f3wnym sponsorem pozostaje Gazprom.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p>Nasze teksty to zwykle efekt kilku tygodni pracy \u2013 zbierania danych i \u017ar\u00f3de\u0142, analizowania, sprawdzania fakt\u00f3w i wyci\u0105gania wniosk\u00f3w. Wszystko po to, by odda\u0107 w Twoje r\u0119ce ciekaw\u0105 i merytoryczn\u0105 tre\u015b\u0107. Stawiamy na rzetelno\u015b\u0107 i bierzemy pe\u0142n\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, co publikujemy.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie znajdziesz u nas wyskakuj\u0105cych baner\u00f3w ani migaj\u0105cych reklam. Chcemy, \u017ceby czytanie tekst\u00f3w na KulturaGry.pl by\u0142o przyjemno\u015bci\u0105, bez niepotrzebnych rozpraszaczy.<\/p>\n\n\n\n<p>Je\u015bli uwa\u017casz, \u017ce to, co robimy, ma sens i chcesz pom\u00f3c nam rozwija\u0107 KulturaGry.pl, mo\u017cesz postawi\u0107 nam wirtualn\u0105 kaw\u0119 na BuyCoffee.com. Je\u015bli nie mo\u017cesz lub nie chcesz wesprze\u0107 nas finansowo, mo\u017cesz zapisa\u0107 si\u0119 do naszego newslettera \u2013 to dla nas r\u00f3wnie\u017c ogromna motywacja.<\/p>\n\n\n\n<div style=\"width: 100%; max-width: 460px; margin: 0 auto; font-family: Arial, sans-serif;\">\n <div style=\" box-sizing: border-box; background-color: #FFFFFF; padding: 12px; border-radius: 16px; box-shadow: 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 10px 15px -3px rgba(0, 0, 0, 0.1), 0 4px 6px -4px rgba(0, 0, 0, 0.1); width: 100%; background-color: #00A862; color: #FFFFFF; text-align: center; \" > <h3 style=\"font-size: 14px; font-weight: 600; line-height: 1.5; margin: 0;\"> Postaw kaw\u0119 za: <\/h3> <\/div> <div style=\"display: flex; gap: 8px; margin-top: 12px; justify-content: center;\"> <a href=\"https:\/\/buycoffee.to\/kulturagry?coffeeSize=small\" style=\" display: flex; flex-direction: column; justify-content: center; align-items: center; padding: 12px; border-radius: 16px; box-shadow: 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 10px 15px -3px rgba(0, 0, 0, 0.1), 0 4px 6px -4px rgba(0, 0, 0, 0.1); width: 100%; text-align: center; background-color: #00A862; color: #FFFFFF; text-decoration: none; \" target=\"_blank\" title=\"Postaw kaw\u0119 za: 5 z\u0142\" > <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/buycoffee.to\/img\/coffee-small-primary.svg\" alt=\"small coffee icon\" style=\"width: 30px; height: 30px;\" \/> <span style=\"font-size: 14px; font-weight: 700; margin-top: 8px; line-height: 1.5;\"> 5 z\u0142 <\/span> <\/a> <a href=\"https:\/\/buycoffee.to\/kulturagry?coffeeSize=medium\" style=\" display: flex; flex-direction: column; justify-content: center; align-items: center; padding: 12px; border-radius: 16px; box-shadow: 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 10px 15px -3px rgba(0, 0, 0, 0.1), 0 4px 6px -4px rgba(0, 0, 0, 0.1); width: 100%; text-align: center; background-color: #00A862; color: #FFFFFF; text-decoration: none; \" target=\"_blank\" title=\"Postaw kaw\u0119 za: 10 z\u0142\" > <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/buycoffee.to\/img\/coffee-medium-primary.svg\" alt=\"medium coffee icon\" style=\"width: 30px; height: 30px;\" \/> <span style=\"font-size: 14px; font-weight: 700; margin-top: 8px; line-height: 1.5;\"> 10 z\u0142 <\/span> <\/a> <a href=\"https:\/\/buycoffee.to\/kulturagry?coffeeSize=large\" style=\" display: flex; flex-direction: column; justify-content: center; align-items: center; padding: 12px; border-radius: 16px; box-shadow: 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 0 rgba(0,0,0,0), 0 10px 15px -3px rgba(0, 0, 0, 0.1), 0 4px 6px -4px rgba(0, 0, 0, 0.1); width: 100%; text-align: center; background-color: #00A862; color: #FFFFFF; text-decoration: none; \" target=\"_blank\" title=\"Postaw kaw\u0119 za: 15 z\u0142\" > <img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/buycoffee.to\/img\/coffee-large-primary.svg\" alt=\"large coffee icon\" style=\"width: 30px; height: 30px;\" \/> <span style=\"font-size: 14px; font-weight: 700; margin-top: 8px; line-height: 1.5;\"> 15 z\u0142 <\/span> <\/a> <\/div> <\/div>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a i cytaty (*):<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>* Bogdan G\u00f3ralczyk \u201eOjczulkowie \u2013 filary czy przekle\u0144stwo W\u0119gr\u00f3w\u201d (Wydawnictwo Akademickie Dialog 2024)<\/p>\n\n\n\n<p>** <a href=\"https:\/\/histmag.org\/Franjo-Tudman-ojciec-Chorwacji-czy-autokrata-805\">https:\/\/histmag.org\/Franjo-Tudman-ojciec-Chorwacji-czy-autokrata-805<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.theguardian.com\/football\/blog\/2011\/may\/17\/miodrag-belodedici-european-cup-football\">https:\/\/www.theguardian.com\/football\/blog\/2011\/may\/17\/miodrag-belodedici-european-cup-football<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.euronews.com\/my-europe\/2021\/11\/03\/miodrag-belodedici-the-romanian-football-superstar-who-straddled-the-iron-curtain\">https:\/\/www.euronews.com\/my-europe\/2021\/11\/03\/miodrag-belodedici-the-romanian-football-superstar-who-straddled-the-iron-curtain<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/magazynkontakt.pl\/niechciany-pomnik-dyktatora\">https:\/\/magazynkontakt.pl\/niechciany-pomnik-dyktatora<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/wyborcza.pl\/alehistoria\/7,121681,23841787,josip-broz-tito-jugoslowianski-komunista-ktory-zyl-lepiej.html\">https:\/\/wyborcza.pl\/alehistoria\/7,121681,23841787,josip-broz-tito-jugoslowianski-komunista-ktory-zyl-lepiej.html<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>W tocz\u0105cej si\u0119 od siedemdziesi\u0119ciu lat rywalizacji klub\u00f3w pi\u0142karskich o Puchar Europy (od czasu reorganizacji rozgrywek niezbyt precyzyjnie nazywanych Lig\u0105 Mistrz\u00f3w), kt\u00f3rej sportowy poziom jest wprost proporcjonalny do presti\u017cu i b\u0119d\u0105cych w grze pieni\u0119dzy, trwa absolutna dominacja tzw. Starej Europy. Tylko dwa razy zdarzy\u0142o si\u0119 by po to najcenniejsze na kontynencie trofeum si\u0119gn\u0119li przedstawiciele jego [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":672,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,8],"tags":[],"class_list":["post-671","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historia","category-ludzie"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/3"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=671"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1851,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/671\/revisions\/1851"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/672"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=671"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=671"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=671"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}