![\"\"](\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/dinamopic1.jpg\")
Ojcem chrzestnym futbolu w Gruzji by\u0142 \u0141awrientij Beria. Szef OGPU (powsta\u0142ego w miejsce rozwi\u0105zanej Czeka) na Zakaukaziu. Beria by\u0142 protegowanym Sergo Ord\u017conikidze, bliskiego wsp\u00f3\u0142pracownika Stalina, dzi\u0119ki kt\u00f3remu dosta\u0142 si\u0119 do najbli\u017cszego otoczenia satrapy i zacz\u0105\u0142 b\u0142yskawicznie pi\u0105\u0107 si\u0119 w g\u00f3r\u0119 przeskakuj\u0105c po kilka szczebli w hierarchii utrwalaczy nowej w\u0142adzy. <\/p>\n\n\n\n
Zanim jednak awansowa\u0142 na sam szczyt, do naj\u015bci\u015blejszego kierownictwa partii i stan\u0105\u0142 na czele NKWD, krwawo zas\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 w zakaukaskiej republice zwi\u0105zkowej t\u0142umi\u0105c wszelkie ruchy narodowo\u015bciowe i represjonuj\u0105c ka\u017cdego komu cho\u0107by za\u015bwita\u0142a w g\u0142owie my\u015bl o niepodleg\u0142ej Gruzji, Azerbejd\u017canie, Armenii. Nieco p\u00f3\u017aniej za\u015b my\u015bl nawet nie o niepodleg\u0142o\u015bci, a o niewrzucaniu tych kraj\u00f3w do jednego worka. Sprawno\u015bci\u0105 z jak\u0105 zabra\u0142 si\u0119 do konsolidacji bolszewickiej w\u0142adzy w regionie, a tak\u017ce brutalnym pacyfikowaniem jej prawdziwych i urojonych wrog\u00f3w, zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 najwy\u017cszych czynnik\u00f3w w Moskwie. A jego poczynania by\u0142y przez nie bacznie obserwowane.<\/p>\n\n\n\n
Baria podobno sam by\u0142 w m\u0142odo\u015bci pi\u0142karzem. Cho\u0107 niezbyt utalentowanym. Wok\u00f3\u0142 jego gry powsta\u0142o jednak wiele mit\u00f3w, wi\u0119c trudno oddzieli\u0107 prawd\u0119 od fantazji towarzysz\u0105cych opowie\u015bciom ludzi pami\u0119taj\u0105cych pionierskie czasy futbolu w Zwi\u0105zku Radzieckim. Ludzi, kt\u00f3rzy to zjawisko wsp\u00f3\u0142tworzyli. A wielu z nich nie by\u0142o zainteresowanych przedstawianiem prawdziwego obrazu. W kraju, w kt\u00f3rym za jedno nieopatrznie wypowiedziane s\u0142owo mo\u017cna by\u0142o na wiele lat wyl\u0105dowa\u0107 w \u0142agrze lub stan\u0105\u0107 pod \u015bcian\u0105, prawda i fakty nikogo nie obchodzi\u0142y. <\/p>\n\n\n\n
Gra\u0142 czy nie gra\u0142, to nie ma a\u017c tak wielkiego znaczenia, cho\u0107 kwestia ta jeszcze powr\u00f3ci. By\u0142 za to z pewno\u015bci\u0105 najwa\u017cniejszym kibicem i mecenasem klubu z Tbilisi. A tak\u017ce kim\u015b w rodzaju jego menad\u017cera. Wiadomo na pewno, \u017ce pozyskiwa\u0142 do Dynama utalentowanych zawodnik\u00f3w. Wybudowa\u0142 te\u017c w stolicy zakaukaskiej republiki stadion. I nazwa\u0142 go swoim imieniem. W filmie dokumentalnym pt. \u201eSowiecki futbol. W u\u015bcisku w\u0142adzy\u201d, gruzi\u0144ski historyk, David Jiskhariani wspomina swego dawnego profesora, kt\u00f3rego dziadek rzekomo mia\u0142 by\u0107 rozstrzelany osobi\u015bcie przez Beri\u0119. Mimo to \u00f3w profesor darzy\u0142 go nadal szacunkiem za to co zrobi\u0142 dla jego ulubionego klubu. By\u0107 mo\u017ce tkwi w tym pewna nadinterpretacja, mo\u017cliwe, \u017ce profesor by\u0142 \u017carliwym komunist\u0105, wszak ludzi, kt\u00f3rzy gin\u0119li od kul NKWD ze stalinowsk\u0105 modlitw\u0105 na ustach nie brakowa\u0142o. By\u0142 czy nie by\u0142, nie zmienia to faktu, \u017ce w\u0105tek mi\u0142o\u015bci do klubu silniejszej od wi\u0119z\u00f3w krwi jest w tej historii bardzo ciekawy. A Beria jawi nam si\u0119 tu jako kolejne wcielenie popularnej figury obdarzonej nadprzyrodzonymi cechami (komunizm jako nowa religia, sprawczo\u015b\u0107 por\u00f3wnywalna z czynieniem cud\u00f3w etc.), kt\u00f3ra cho\u0107 pos\u0142uguje si\u0119 niemoralnymi metodami, czyni to dla dobra ludu. Podarowuj\u0105c mu przy okazji igrzyska. <\/p>\n\n\n\n
Krwawy oprawca, a jednocze\u015bnie koneser futbolu? Czemu nie. Wiemy przecie\u017c o nim, \u017ce cho\u0107 natura nie obdarzy\u0142a go imponuj\u0105c\u0105 fizjonomi\u0105, by\u0142 tak\u017ce wielbicielem i znawc\u0105 damskich wdzi\u0119k\u00f3w. Znane s\u0105 przypadki zgwa\u0142conych przez niego kobiet, nieraz po prostu porywanych z ulicy, bo akurat wpad\u0142y mu w oko, gdy przeje\u017cd\u017ca\u0142 obok sw\u0105 limuzyn\u0105. Brak oczywi\u015bcie oficjalnych danych na ten temat, trzeba mie\u0107 te\u017c na uwadze mit \u201eczarnej wo\u0142gi\u201d, wydaje si\u0119 jednak, \u017ce nie s\u0105 to historie wyssana z palca. A przynajmniej niekt\u00f3re z nich. Bo Beria m\u00f3g\u0142 z niemal ka\u017cdym zrobi\u0107 co tylko chcia\u0142. By\u0142 w Zwi\u0105zku Radzieckim panem \u017cycia i \u015bmierci. Dba\u0142 jednak o ludzi ze swego otoczenia. By byli mu wdzi\u0119czni. <\/p>\n\n\n\n
We wspomnianym dokumencie mo\u017cemy zapozna\u0107 si\u0119 z relacj\u0105 syna jego osobistego lekarza na temat metod jakimi bolszewicki namiestnik Gruzji zarz\u0105dza\u0142 klubem: \u201eAby zdoby\u0107 bilety ludzie stali w kolejkach dniami i nocami. Ja mia\u0142em przepustk\u0119 i mog\u0142em ogl\u0105da\u0107 mecze, kiedy tylko chcia\u0142em (…). Kiedy\u015b Dynamo Tbilisi gra\u0142o z dru\u017cyn\u0105 armii czerwonej, CSKA Moskwa <\/em>(w\u00f3wczas CDKA \u2013 przyp. autora). Po pierwszej po\u0142owie pi\u0142karze Tbilisi przygrywali 1-4. W przerwie Beria zszed\u0142 do szatni i zdejmuj\u0105c okulary powiedzia\u0142, \u017ce je\u015bli nie wygraj\u0105, wy\u015ble ich do \u0142agru. Wygrali 5-4\u201d. <\/em><\/p>\n\n\n\n Przysz\u0142y szef NKWD robi\u0142 wszystko, aby w sk\u0142adzie jego dru\u017cyny wyst\u0119powali jak najlepsi zawodnicy. Gdy dowiedzia\u0142 si\u0119, \u017ce w nadmorskim Poti, kolebce gruzi\u0144skiego futbolu, objawi\u0142 si\u0119 wyj\u0105tkowy talent, niejaki Boris Paiczadze, postanowi\u0142 zwerbowa\u0107 go do Dynama. Sk\u0142adaj\u0105c mu ofert\u0119 nie do odrzucenia.<\/p>\n\n\n\n Co do jej szczeg\u00f3\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142a podaj\u0105 r\u00f3\u017cne wersje. Jedne twierdz\u0105, \u017ce uczyni\u0142 to gro\u017c\u0105c zes\u0142aniem do \u0142agru jego ojca, kt\u00f3ry nie by\u0142 dobrym komunist\u0105. Inne, \u017ce obieca\u0142 jego uwolnienie, a ojciec pi\u0142karza odbywa\u0142 ju\u017c wyrok jako wr\u00f3g ludu. Ostatecznie to i tak nie ma znaczenia, bo cho\u0107 oferta odnios\u0142a po\u017c\u0105dany skutek, skazaniec zmar\u0142 w \u0142agrze do\u0142\u0105czaj\u0105c do milion\u00f3w ofiar sowieckiego terroru.<\/p>\n\n\n\n Nowy cz\u0142onek dru\u017cyny \u015bwietnie si\u0119 w niej zaadoptowa\u0142 i zosta\u0142 boiskowym liderem. Pi\u0142karzy z Tbilisi nazywano potocznie Urugwajczykami ze wzgl\u0119du na wysokie umiej\u0119tno\u015bci techniczne. M\u00f3wi\u0142o si\u0119 o nich, \u017ce graj\u0105 w spos\u00f3b wyrafinowany, pe\u0142en subtelnego pi\u0119kna. Niczym arty\u015bci. Cho\u0107 nie wiadomo na jakiej podstawie \u00f3w przydomek do nich przylgn\u0105\u0142. Przeci\u0119tny mieszkaniec Kraju Rad nie mia\u0142 bowiem prawa wiedzie\u0107 w jaki spos\u00f3b graj\u0105 jedni z najlepszych w\u00f3wczas na \u015bwiecie Urugwajczycy. Po pierwsze dlatego, \u017ce nigdy nie opuszcza\u0142 granic swej republiki, a co dopiero ojczyzny, po drugie za\u015b, nie tylko radzieccy pi\u0142karze, ale w og\u00f3le radzieccy sportowcy poza nielicznymi wyj\u0105tkami nie rywalizowali na arenie mi\u0119dzynarodowej w zwi\u0105zku z izolacj\u0105 jakiej to pa\u0144stwo by\u0142o poddane. Wi\u0119c by\u0107 mo\u017ce wyobra\u017cano sobie, \u017ce tak w\u0142a\u015bnie graj\u0105 Urugwajczycy. Jak pi\u0142karze Dynama.<\/p>\n\n\n\n A ci grali skutecznie i dostali si\u0119 do \u015bcis\u0142ej krajowej czo\u0142\u00f3wki. Wkr\u00f3tce uda\u0142o im si\u0119 te\u017c odnie\u015b\u0107 pierwsze zwyci\u0119stwo nad swymi odpowiednikami z Moskwy. <\/p>\n\n\n\n Dynamo kontra Dynamo\u2026 Bli\u017ani\u0119ta, bracia\u2026 Z tego samego \u0142ona zrodzeni. Kt\u00f3rego z nich wy\u017cej matka-historia oceni? Gdy oba kluby stawa\u0142y z sob\u0105 w szranki przysz\u0142y ludowy komisarz i cz\u0142onek Biura Politycznego KC musia\u0142 mie\u0107 rozdarte serce. <\/p>\n\n\n\n A mo\u017ce wcale nie? Mo\u017ce rzucenie wyzwania tym ze stolicy by\u0142o cz\u0119\u015bci\u0105 jego d\u0142ugofalowej strategii? I zapowiedzi\u0105 tego, do czego prowincjusz Beria jest zdolny. Mia\u0142 zreszt\u0105 na czerwonym tronie krajana, a koniec ko\u0144c\u00f3w jako druga osoba w pa\u0144stwie i najwa\u017cniejszy enkawudzista i tak stan\u0105\u0142 na czele klubu z samego szczytu resortowej piramidy. <\/p>\n\n\n\n Paiczadze za\u015b, zosta\u0142 jednym z najwybitniejszych radzieckich zawodnik\u00f3w swojej epoki. O ile nie najwybitniejszym. Oraz symbolem Dynama i futbolu w Kraju Rad. Co uczyni\u0142o go narz\u0119dziem propagandy. Wyst\u0105pi\u0142 nawet w roli samego siebie w filmie o pi\u0142karzu-gwardzi\u015bcie, kt\u00f3ry \u015bwieci przyk\u0142adem nie tylko na boisku, ale i w codziennej pracy dla radzieckiej ojczyzny. <\/p>\n\n\n\n Oddajmy g\u0142os wspomnianemu wcze\u015bniej Davidowi Jiskharianiemu: \u201eW latach 20-tych, 30-tych, a tak\u017ce p\u00f3\u017aniej, wi\u0119kszo\u015b\u0107 graczy by\u0142a r\u00f3wnocze\u015bnie oficerami NKWD. Nocami brali udzia\u0142 w \u015bledztwach, przes\u0142uchaniach i torturach, co nale\u017ca\u0142o do ich obowi\u0105zk\u00f3w. W pi\u0142k\u0119 grali amatorsko. Zawodowy futbol nie istnia\u0142 i nie otrzymywali za gr\u0119 \u017cadnego wynagrodzenia. Bycie pi\u0142karzem-czekist\u0105 oznacza\u0142o karier\u0119 w NKWD. Przyk\u0142adem jest Paczulia <\/em>(Grigol Paczulia \u2013 przyp. autora), pi\u0142karz i trener Dynama Tbilisi, p\u00f3\u017aniej mianowany ludowym komisarzem spraw wewn\u0119trznych Abchazji. Wprowadzi\u0142 nowe metody tortur i nieludzkiego traktowania wi\u0119\u017ani\u00f3w. By\u0142 ca\u0142kowicie oddany Berii. W czasach radzieckich nie by\u0142o w tym nic niezwyk\u0142ego\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n Grigol Paczulia kaza\u0142 zalewa\u0107 wi\u0119zienne cele wod\u0105. W oczekiwaniu na jak\u0105kolwiek popraw\u0119 losu ludzie stali w niej po kolana tygodniami. Pili i za\u0142atwiali potrzeby fizjologiczne. Takie metody \u015bledcze stosowa\u0142 niedawny lewy obro\u0144ca z talentem do zdobywania bramek. <\/p>\n\n\n\n Gdy po \u015bmierci Stalina w 1953 roku szcz\u0119\u015bcie odwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 od Berii i przegra\u0142 b\u00f3j o czerwony tron na Kremlu, czyli de facto walk\u0119 o \u017cycie, tak\u017ce jego protegowany Paczulia musia\u0142 zap\u0142aci\u0107 za swe winy i zosta\u0142 przez nowe w\u0142adze skazany na 25 lat \u0142agru.<\/p>\n\n\n\n Zwyci\u0119ska frakcja, kt\u00f3ra nowym gensekiem uczyni\u0142a Chruszczowa, rozpocz\u0119\u0142a rz\u0105dy od pot\u0119pienia okresu \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w i wypacze\u0144\u201d. Oraz od kontrolowanej rozprawy ze stalinizmem. Beria, b\u0119d\u0105cy pocz\u0105tkowo faworytem do obj\u0119cia funkcji pierwszego sekretarza, proponowa\u0142 o wiele dalej id\u0105ce rozliczenia i szokuj\u0105c\u0105 liberalizacj\u0119 zar\u00f3wno gospodarki jak i \u017cycia spo\u0142ecznego, czego wyrazem by\u0142a m.in. og\u0142oszona przez niego wielka amnestia wi\u0119\u017ani\u00f3w, czy planowana rezygnacja z podstawowej dotychczas funkcji Gu\u0142agu jako pa\u0144stwowego modelu ekonomicznego opartego na niewolniczej pracy skazanych. Eksperymenty te zmierzaj\u0105ce w gruncie rzeczy do likwidacji komunizmu, nie znalaz\u0142y poparcia w biurze politycznym komitetu centralnego partii i spryciarzowi Berii si\u0119 nie upiek\u0142o. A triumwirat Chruszczow, Mo\u0142otow, Bu\u0142ganin zwyci\u0119\u017cy\u0142 w grze o stawce \u201ewszystko albo nic\u201d, uniemo\u017cliwiaj\u0105c mu odegranie roli wyzwoliciela kraju spod tyranii. Najciekawsze, \u017ce pozbyto si\u0119 go po stalinowsku, na podstawie wyssanego z palca oskar\u017cenia. I rozstrzelano jako szpiega obcego wywiadu. Nie za\u015b wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0119 masowego terroru skierowanego przeciwko radzieckiemu spo\u0142ecze\u0144stwu.<\/p>\n\n\n\n Jak wiadomo czystki w szeregach czekist\u00f3w przychodzi\u0142y falami. O wiele wcze\u015bniej ni\u017c lewy obro\u0144ca Paczulia w tryby rozliczeniowej machiny dostali si\u0119 dwaj inni pi\u0142karze Dynama. <\/p>\n\n\n\n W grudniu 1937 roku aresztowano jego niedawnego kapitana, Michai\u0142a As\u0142amazowa. Ten etniczny Ormianin, torturowany w \u015bledztwie, musia\u0142 wiedzie\u0107 czego mo\u017ce si\u0119 spodziewa\u0107 po swych kolegach z NKWD. Dlatego by oszcz\u0119dzi\u0107 sobie dalszych cierpie\u0144 wyskoczy\u0142 z okna tbiliskiego wi\u0119zienia. Umo\u017cliwiaj\u0105c z kolei Zwi\u0105zkowi Radzieckiemu oszcz\u0119dzenie przeznaczonej dla siebie kuli. I wykorzystanie jej na innego wroga ludu. <\/p>\n\n\n\n Na tej samej fali rozlicze\u0144 wewn\u0105trz struktur bezpiecze\u0144stwa zosta\u0142 aresztowany i stracony kolejny gracz Niebieskobia\u0142ych, wysokiej rangi enkawudzista Levan Abaschidze. <\/p>\n\n\n\n A Paczulia\u2026 C\u00f3\u017c\u2026 Ten mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie. Jego kolej przysz\u0142a dopiero po \u015bmierci Stalina. Pocisk za\u015b pierwotnie przeznaczony dla As\u0142amazowa dawno otrzyma\u0142 kto\u015b inny.<\/p>\n\n\n\n W Zwi\u0105zku Radzieckim sytuacja cz\u0142owieka mog\u0142a si\u0119 diametralnie zmieni\u0107 w bardzo kr\u00f3tkim czasie. Jednego dnia by\u0142o si\u0119 przes\u0142uchuj\u0105cym, a nast\u0119pnego przes\u0142uchiwanym. Obci\u0105\u017canie samego siebie mniej lub bardziej urojonymi przewinieniami musia\u0142o rodzi\u0107 problemy z rozpoznaniem w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci. A opresyjna rzeczywisto\u015b\u0107 wok\u00f3\u0142 sk\u0142ania\u0142a do przyjmowania postaw i formu\u0142owania pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re w innych okoliczno\u015bciach nie mia\u0142yby racji bytu. Te by\u0142y jednak takie a nie inne i ludzie starali si\u0119 jako\u015b do nich dostosowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Z innego \u017ar\u00f3d\u0142a dowiadujemy si\u0119 wi\u0119c, \u017ce wspomniany wcze\u015bniej dawny profesor Jiskharianiego to nie\u017cyj\u0105cy ju\u017c Gogi Demetradze, wyk\u0142adowca historii na Uniwersytecie Pa\u0144stwowym w Tbilisi. Jiskhariani rzuca w nim nieco wi\u0119cej \u015bwiat\u0142a na t\u0119 posta\u0107. Okazuje si\u0119, \u017ce \u017cywi\u0142 on do NKWD szczer\u0105 nienawi\u015b\u0107 za to co zrobiono jego dziadkowi. Cho\u0107 w tym przypadku autor artyku\u0142u nie wspomina by cz\u0142owiek \u00f3w zosta\u0142 osobi\u015bcie zastrzelony przez Beri\u0119, jest za to mowa o aresztowaniu. Mo\u017ce zreszt\u0105 tak naprawd\u0119 nie o figur\u0119 dziadka tutaj chodzi, lecz o zniewolony i wzi\u0119ty pod but kraj? Mimo jednak tego, \u017ce Beria to NKWD, a NKWD to Beria, Demetradze znajduje dla niego ciep\u0142e uczucia, bo wspiera\u0142 Dynamo. I wybudowa\u0142 mu stadion. Schizofrenia w czystej postaci? Niekoniecznie.<\/p>\n\n\n\n Jak pisze Jiskhariani \u201eDla sowieckiej Gruzji Dynamo Tbilisi by\u0142o nie tylko klubem pi\u0142karskim. To by\u0142o co\u015b znacznie wi\u0119cej \u2013 przejaw dumy narodowej i to\u017csamo\u015bci.\u201d <\/em>Zrozumienie tego wydaje si\u0119 kluczowe. Podbity kraj, rozpuszczony jak kostka cukru w szklance mocnej herbaty i niewystawiaj\u0105cy w\u0142asnej dru\u017cyny narodowej m\u00f3g\u0142 realizowa\u0107 swe aspiracje wy\u0142\u0105cznie \u015bciskaj\u0105c kciuki za Dynamo. I chocia\u017c na tym polu przeciwstawia\u0107 si\u0119 Moskwie. Tym bardziej, \u017ce stadiony pi\u0142karskie by\u0142y prawdopodobnie jedynym miejscem w Zwi\u0105zku Radzieckim, gdzie mo\u017cna by\u0142o w zakamuflowany, lecz wzgl\u0119dnie bezpieczny spos\u00f3b wyra\u017ca\u0107 sw\u00f3j sprzeciw lub poparcie w istotnych z punktu widzenia danej zbiorowo\u015bci kwestiach. Czy w tej sytuacji ze wspierania klubu o enkawudowskim rodowodzie nale\u017cy czyni\u0107 Gruzinom zarzut? A kog\u00f3\u017c innego mieliby wspiera\u0107? Zwa\u017cywszy na tragiczn\u0105 sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej si\u0119 znale\u017ali. <\/p>\n\n\n\n Czy trzecia dru\u017cyna mistrzostw \u015bwiata w 1982 roku by\u0142a emanacj\u0105 re\u017cimu wprowadzaj\u0105cego stan wojenny, czy nasz\u0105 polsk\u0105 reprezentacj\u0105? Dajmy spok\u00f3j. <\/p>\n\n\n\n Za\u015b co do \u0141awrientija Paw\u0142owicza\u2026 On te\u017c z pewno\u015bci\u0105 zanim zako\u0144czy\u0142 sw\u00f3j naznaczony krwi\u0105 \u017cywot, da\u0142by si\u0119 za Dynamo pokroi\u0107. Niczym Pi\u0142at za Galile\u0119. Mia\u0142 – jak ju\u017c wspominali\u015bmy \u2013 w dru\u017cynie swojego Messiego. Filigranowego b\u0142yskotliwego technika Borisa Paiczadze. Ale Moskwa (czyli Rzym, lub jak kto woli Madryt, z grubsza wychodzi na to samo) mia\u0142a Ronaldo. Tyle, \u017ce nie gra\u0142 on w sto\u0142ecznym Dynamie, a w Spartaku. Nazywa\u0142 si\u0119 Niko\u0142aj Starostin. W\u0142a\u015bciwie by\u0142o czterech braci Starostin\u00f3w, a Niko\u0142aj, najstarszy z nich, uchodzi\u0142 za przyw\u00f3dc\u0119 klanu. Wszyscy uzdolnieni, krzepcy i zapaleni do sportu. Z g\u0142owami pe\u0142nymi pomys\u0142\u00f3w. Dzi\u0119ki czemu stali si\u0119 symbolami utworzonego na fundamentach swych poprzednich dru\u017cyn Spartaka. Klubu, kt\u00f3rego nazwa wywodzi si\u0119 od imienia zbuntowanego gladiatora i przyw\u00f3dcy powstania niewolnik\u00f3w. Mo\u017ce troch\u0119 po megaloma\u0144sku, ale brzmi \u0142adnie.<\/p>\n\n\n\n Ich pierwsz\u0105 dru\u017cyn\u0105 by\u0142a jednak Krasnaja Priesnia. Ta z kolei zawdzi\u0119cza\u0142a sw\u0105 nazw\u0119 lokalnej ulicy i stacji metra ozdobionej czternastoma p\u0142askorze\u017abami przedstawiaj\u0105cymi sceny z rewolucji 1905 i 1917 roku. Czy\u017cby liczba 14 by\u0142a tu nieprzypadkowa? Czterna\u015bcie scen rodzajowych po\u015bwi\u0119conych m\u0119ce proletariatu i zrzuceniu przez niego jarzma jako ekwiwalent czternastu stacji drogi krzy\u017cowej? Mo\u017cliwe. Motyw ten by\u0142 wszak eksploatowany w zakazanej radzieckiej literaturze. Ale \u017ceby tak bezceremonialnie \u015bwieci\u0107 nim ludziom w oczy? W podziemnych czelu\u015bciach? Czy to symbol jakich\u015b to\u017csamo\u015bciowych k\u0142opot\u00f3w w\u0142adzy? A mo\u017ce pomys\u0142odawca sobie z niej zadrwi\u0142? W ka\u017cdym razie nie\u017ale pokr\u0119ceni byli w tej Moskwie. <\/p>\n\n\n\n Zar\u00f3wno Krasnaja Priesnia jak i druga ekipa Starostin\u00f3w, Piszczewiki (obie wyst\u0119powa\u0142y w mistrzostwach Moskwy) uznawane s\u0105 za protoplast\u00f3w Spartaka. Kiedy ruszy\u0142y oficjalne mistrzostwa ZSRR, klub zacz\u0105\u0142 wyst\u0119powa\u0107 pod znan\u0105 do dzi\u015b mark\u0105.<\/p>\n\n\n\n A by\u0142 on w\u00f3wczas swego rodzaju ewenementem na najwy\u017cszym poziomie rozgrywek. Niezwi\u0105zanym z \u017cadnym resortem ani ga\u0142\u0119zi\u0105 przemys\u0142u. Mia\u0142 za to innych dobrodziej\u00f3w. Jak pisze Zbigniew Rokita w ksi\u0105\u017cce \u201eKr\u00f3lowie strzelc\u00f3w. Pi\u0142ka w cieniu imperium\u201d: \u201eNiko\u0142aj jako czo\u0142owy sportowiec obraca si\u0119 w wy\u017cszych sferach, je\u017adzi na polowania z szefem Komsomo\u0142u Aleksandrem Kosariewem i szefem zajmuj\u0105cego si\u0119 produkcj\u0105 rzemie\u015blnicz\u0105 Wsiekompromsowietu Iwanem Paw\u0142owiczem. Na jednym z polowa\u0144 panowie wpadaj\u0105 na pomys\u0142 utworzenia towarzystwa sportowego. Towarzystwo b\u0119dzie si\u0119 nazywa\u0107 Spartak, na jego czele stanie Niko\u0142aj, a patronem zostanie Promkoopieracyja \u2013 pot\u0119ga produkuj\u0105ca na ca\u0142y Zwi\u0105zek Radziecki najrozmaitsze wyroby, od spo\u017cywczych po obuwnicze. Starostin wspomni: \u201dPo Moskwie rozesz\u0142a si\u0119 nowina \u2013 w Spartaku rz\u0105dz\u0105 swoi, sportowcy. Wie\u015b\u0107, \u017ce u nas nie trzeba czeka\u0107 na rozkaz w\u0142adz, \u017ceby w ko\u0144cu mo\u017cna by\u0142o przeprowadzi\u0107 trening, by\u0142a skuteczniejsza ni\u017c jakakolwiek reklama. Je\u015bli doda\u0107 do tego znaczne finansowe mo\u017cliwo\u015bci Promkoopieracyi (jej bud\u017cet sprawia\u0142, \u017ce mog\u0142a da\u0107 Spartakowi dowolne pieni\u0105dze), staje si\u0119 jasne, dlaczego Spartak tak szybko i zdecydowanie stan\u0105\u0142 na nogi\u201d. I rzeczywi\u015bcie: stadion, o\u015brodek treningowy, wynagrodzenia dla zawodnik\u00f3w \u2013 Starostin dostaje wszystko czego potrzebuje. Zesp\u00f3\u0142 tworzy na bazie poprzedniej dru\u017cyny, w kt\u00f3rej grali wsp\u00f3lnie z bra\u0107mi. Bracia maj\u0105 ju\u017c swoje lata, ale w pierwszym sezonie wszyscy trafiaj\u0105 do kadry Spartaka. (\u2026) Tworzony do pewnego stopnia oddolnie klub, nie jest w przeciwie\u0144stwie do \u00f3wczesnych sportowych pot\u0119g \u2013 Dynama i CSKA \u2013 zwi\u0105zany z aparatem represji.”<\/em><\/p>\n\n\n\n Lecz to aparat represji decydowa\u0142 o swych zwi\u0105zkach i ich naturze, tu o \u017cadnej symetrii nie mog\u0142o by\u0107 mowy. A stoj\u0105cy na jego czele Beria, mia\u0142 pono\u0107 wobec Starostina zadawnion\u0105 uraz\u0119. Przynajmniej tak w swych wspomnieniach twierdzi\u0142 sam wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciel Spartaka przywo\u0142uj\u0105c zdarzenie z drugiej po\u0142owy lat dwudziestych, kiedy to rzekomo o\u015bmieszy\u0142 na boisku klockowatego, surowego technicznie gruzi\u0144skiego obro\u0144c\u0119, kt\u00f3rym by\u0142 przysz\u0142y szef NKWD. Recz jasna na w\u0142asn\u0105 zgub\u0119. Pami\u0119\u0107 Berii o upokorzeniu przetrwa\u0142a bowiem wiele lat, a od\u0142o\u017con\u0105 w czasie zemst\u0105 by\u0142 wyrok z 1942 roku dla ca\u0142ej czw\u00f3rki braci. 10 lat \u0142agru. Jak uwa\u017ca\u0142 sam Starostin, mimo wszystko do\u015b\u0107 \u0142agodny. I ostatecznie skr\u00f3cony dzi\u0119ki zabiegom dziedzica kremlowskiego w\u0142adcy, Wasilija J\u00f3zefowicza Stalina, kt\u00f3ry chcia\u0142 go zaanga\u017cowa\u0107 jako trenera swej dru\u017cyny sformowanej pod skrzyd\u0142ami wojskowych si\u0142 powietrznych. M\u0142ody Stalin stoczy\u0142 o niego z gruzi\u0144skim czekist\u0105 za\u017cart\u0105 walk\u0119. Nierozstrzygni\u0119t\u0105 jednoznacznym zwyci\u0119stwem \u017cadnej ze stron. Starostin odzyska\u0142 bowiem wolno\u015b\u0107, ale z zakazem przebywania w Moskwie. Szef pi\u0142karskiej grupy Dynamo (ciekawe czy w City Group albo w Red Bullu zdaj\u0105 sobie spraw\u0119, \u017ce to Beria przeciera\u0142 im szlaki?) nie mia\u0142 zamiaru u\u0142atwia\u0107 \u017cycia konkurencji. O k\u0142opotach Starostina przes\u0105dzi\u0142a jednak \u2013 jak si\u0119 wydaje – zraniona przed laty duma ludowego komisarza i fakt, \u017ce najstarszy z czterech braci o\u015bmieszy\u0142 go na boisku. Czego ca\u0142a czw\u00f3rka ponios\u0142a konsekwencje.<\/p>\n\n\n\n Tyle tylko, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w poddaje w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 nie tylko \u00f3w rzekomy mecz, ale w og\u00f3le boiskowe wyst\u0119py Berii. Ich zdaniem ikona Spartaka pozwoli\u0142a sobie w tej kwestii na konfabulacj\u0119. Przypuszczalnie ci dwaj po raz pierwszy mogli si\u0119 zetkn\u0105\u0107 – czy jak twierdzi Starostin, zmierzy\u0107 w boiskowej rywalizacji – najwcze\u015bniej oko\u0142o 1930 roku, a wtedy \u0141awrientij Paw\u0142owicz by\u0142 ju\u017c szefem OGPU na ca\u0142e Zakaukazie. I przekroczy\u0142 trzydziestk\u0119. Co ka\u017ce pow\u0105tpiewa\u0107 w jego udzia\u0142 w grze na \u2013 jak by na to nie patrze\u0107 \u2013 najwy\u017cszym krajowym poziomie. Cho\u0107 oczywi\u015bcie nie wyklucza innego rodzaju zaanga\u017cowania.<\/p>\n\n\n\n Nie ma natomiast \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce bracia Starostinowie i reprezentowany przez nich Spartak, uwierali Beri\u0119 jak kamie\u0144 w pi\u0142karskim bucie. <\/p>\n\n\n\n W 1937 roku, gdy by\u0142 ju\u017c jednym z najbli\u017cszych przybocznych Stalina, zwyci\u0119stwo w lidze zapewni\u0142o sobie co prawda Dynamo Moskwa, lecz druga pozycja Spartaka, kt\u00f3ry wyprzedzi\u0142 Dynamo Kij\u00f3w i Dynamo Tbilisi musia\u0142a go bardzo irytowa\u0107. Co ci \u201eszmaciarze\u201d (pogardliwe okre\u015blenie pochodz\u0105ce od tekstylnych korzeni g\u0142\u00f3wnego mecenasa klubu Starostin\u00f3w \u2013 Promkoopieracyi) tutaj robi\u0105? – tak zapewne my\u015bla\u0142 patrz\u0105c na czo\u0142\u00f3wk\u0119 tabeli. Gdyby nie oni, na jej szczycie by\u0142yby same kluby z jego \u201estajni\u201d. Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, rok i dwa lata p\u00f3\u017aniej, owi \u201eszmaciarze\u201d si\u0119gn\u0119li po mistrzostwo. <\/p>\n\n\n\n Ponownie zacytujmy Zbigniewa Rokit\u0119: \u201eNiko\u0142aj przywo\u0142uje te\u017c opowie\u015b\u0107 jednego z pi\u0142karzy Dynama Moskwa, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 jego bratu Andriejowi o tym jak Beria \u201et\u0142umaczy\u0142\u201d trenerowi, \u017ce Spartak nale\u017cy pokona\u0107 za wszelk\u0105 cen\u0119; Beria mia\u0142 powiedzie\u0107: A mo\u017ce wam tak na linii obrony postawi\u0107 kompani\u0119 karabin\u00f3w maszynowych? Da si\u0119 za\u0142atwi\u0107. Tylko pami\u0119tajcie, \u017ce wasze plecy te\u017c b\u0119d\u0105 na muszce\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n No c\u00f3\u017c\u2026 Wyszed\u0142 z tego cytat z cytatu z cytatu, ale jako pi\u0142karska anegdota si\u0119 broni.<\/p>\n\n\n\n Frustracja naczelnego enkawudzisty musia\u0142a si\u0119gn\u0105\u0107 zenitu w 1939 roku, kiedy to Spartak nie tylko wywalczy\u0142 mistrzostwo, ale i pozabawia\u0142 si\u0119 w Pucharze ZSRR, najpierw w p\u00f3\u0142finale rozprawiaj\u0105c si\u0119 na oczach Berii (i na stadionie jego imienia) z Dynamem Tbilisi, a nast\u0119pnie pokonuj\u0105c w meczu o wszystko Stali\u0144ca Leningrad (dzisiejszy nomen-omen Zenit). Tego by\u0142o za wiele nawet dla tak obiektywnego i bezstronnego kibica jak \u0141awrientij Paw\u0142owicz. Dlatego nie dziwmy si\u0119, \u017ce nakaza\u0142 anulowa\u0107 i powt\u00f3rzy\u0107 mecz p\u00f3\u0142fina\u0142owy z powodu rzekomych pomy\u0142ek s\u0119dziowskich. C\u00f3\u017c, si\u0142a wy\u017csza, nic nie poradzisz, trzeba gra\u0107 jeszcze raz. <\/p>\n\n\n\n I co\u2026? I Spartak znowu okaza\u0142 si\u0119 lepszy. Zn\u00f3w awansowa\u0142 do tego samego fina\u0142u, w kt\u00f3rym ju\u017c raz zwyci\u0119\u017cy\u0142. Innymi s\u0142owy mamy tu do czynienia z jedyn\u0105 w swoim rodzaju regulaminow\u0105 akrobacj\u0105, w wyniku kt\u00f3rej tryumfator rozgrywek rozegra\u0142 mecz fina\u0142owy zanim si\u0119 do niego dosta\u0142. Ju\u017c pr\u0119dzej mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 hiszpa\u0144skiej inkwizycji ni\u017c czego\u015b takiego. Cho\u0107 to przecie\u017c Zwi\u0105zek Radziecki. Prawdopodobnie w\u0142a\u015bnie wtedy Starostinowie przypiecz\u0119towali sw\u00f3j los. <\/p>\n\n\n\n Nawet po \u015bmierci gruzi\u0144skiego okrutnika zafiksowanie na dru\u017cynie Dynama lokalnego aparatu represji, czy patrz\u0105c szerzej w\u0142adz Republiki, nie os\u0142ab\u0142o. W tym samym 1953 roku, w kt\u00f3rym Beria pow\u0119drowa\u0142 do krainy komunistycznych bog\u00f3w, podczas obrad tbiliskiego Komitetu Centralnego, pierwszy sekretarz Akaki Mgeladze, pogrozi\u0142 zawodnikom palcem i przestrzeg\u0142, \u017ce je\u015bli w ko\u0144cu nie zdob\u0119d\u0105 mistrzostwa ZSRR, zostan\u0105 rozstrzelani. <\/p>\n\n\n\n C\u00f3\u017c\u2026 Trudna to by\u0142a mi\u0142o\u015b\u0107, lecz wszystko wskazuje na to, \u017ce szczera i prawdziwa. Zapewne na tym akurat polu lokalny od\u0142am partii mia\u0142 pe\u0142ne i bezwarunkowe poparcie gruzi\u0144skiego spo\u0142ecze\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n Owo przemo\u017cne pragnienie zdobycia tytu\u0142u zmaterializowa\u0142o si\u0119 i urzeczywistni\u0142o dopiero w 1964 roku. Wcze\u015bniej Niebieskobiali kilkukrotnie byli blisko, lecz wci\u0105\u017c czego\u015b brakowa\u0142o. Symbolem tej epoki by\u0142 Avtandil Gogoberidze. Pi\u0142karz, kt\u00f3ry w latach 1945-62 ustanowi\u0142 wiele indywidualnych rekord\u00f3w, lecz nigdy nie wspi\u0105\u0142 si\u0119 z partnerami na szczyt osi\u0105gni\u0119\u0107 dru\u017cynowych. Cztery razy drudzy na podium (lata 1939, 1940, 1951, 1953). Sze\u015bciokrotnie trzeci (1936, 1946, 1947, 1950, 1959, 1962). Ani razu pierwsi. Niby zawsze wysoko, jednak nigdy zwyci\u0119scy. Do tego cztery przegrane fina\u0142y krajowego pucharu (1936, 1937, 1946, 1960). Prawie 40 lat istnienia klubu i nic. Zero Tituli. Nie pomog\u0142o nawet wsparcie i protekcja Berii, kt\u00f3ry jak ju\u017c wiemy dwoi\u0142 si\u0119 i troi\u0142 by ten stan rzeczy odmieni\u0107. Gdyby Ada\u015b Miauczy\u0144ski \u2013 bohater film\u00f3w Marka Koterskiego nale\u017ca\u0142 do innego pokolenia i urodzi\u0142 si\u0119 w Tbilisi, by\u0142by z pewno\u015bci\u0105 najwierniejszym kibicem Dynama. <\/p>\n\n\n\n A\u017c nadszed\u0142 wspomniany 1964 rok. Ten sam, w kt\u00f3rym pierwszym sekretarzem KC KPZR zosta\u0142 Leonid Bre\u017cniew, w orbit\u0119 oko\u0142oziemsk\u0105 wystrzelono statek kosmiczny Woschod 1 z pierwsz\u0105 w historii wieloosobow\u0105 za\u0142og\u0105, a dru\u017cyna narodowa bratniej Korei P\u00f3\u0142nocnej rozegra\u0142a sw\u00f3j pierwszy mecz mi\u0119dzypa\u0144stwowy przeciwko Mjanmie. Czyli wa\u017cny rok. Rok inauguracyjnych zdarze\u0144. Je\u015bli wierzy\u0107 magii liczb i metafizycznym znakom lepsza okazja mog\u0142a ju\u017c nie nadej\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n Cudowna odmiana losu, kt\u00f3ra wreszcie nast\u0105pi\u0142a nie wzi\u0119\u0142a si\u0119 jednak z powietrza. Nawet tak rze\u015bkiego i przyjemnego jak to gruzi\u0144skie. Podwaliny pod tytu\u0142 mistrzowski po\u0142o\u017cy\u0142o dw\u00f3ch trener\u00f3w potrafi\u0105cych przekona\u0107 miejscowych zawodnik\u00f3w, \u017ce mog\u0105 skutecznie rywalizowa\u0107 z koalicj\u0105 klub\u00f3w z Moskwy. Trzy lata wcze\u015bniej po sw\u00f3j debiutancki laur si\u0119gn\u0119\u0142o Dynamo Kij\u00f3w, czemu wi\u0119c i oni nie mieliby tego dokona\u0107? <\/p>\n\n\n\n Pierwszym z wspomnianych szkoleniowc\u00f3w by\u0142 Andro Jordania, kt\u00f3rego kadencja w latach 1958-61 by\u0142a ju\u017c trzeci\u0105 na \u0142awce trenerskiej Dynama. Odchodzi\u0142 z klubu i wraca\u0142 do niego kilkukrotnie. I mimo \u017ce nie poprowadzi\u0142 Niebieskobia\u0142ych do upragnionego mistrzostwa, wni\u00f3s\u0142 w przysz\u0142y tryumf trudny do przecenienia wk\u0142ad. To on wprowadza\u0142 do dru\u017cyny nies\u0142ychanie utalentowanego nastolatka okrzykni\u0119tego wkr\u00f3tce przez kibic\u00f3w gruzi\u0144skim Garrinch\u0105, kt\u00f3ry to przydomek przylgn\u0105\u0142 do pi\u0142karza dzi\u0119ki bajecznej technice i b\u0142yskotliwym rajdom na lewym skrzydle. M\u0142odzieniec \u00f3w nazywa\u0142 si\u0119 Micheil Meskhi i w przysz\u0142o\u015bci zapracowa\u0142 na miano jednej z najwi\u0119kszych legend tamtejszego futbolu. Z reprezentacj\u0105 ZSRR wyst\u0105pi\u0142 na mistrzostwach \u015bwiata w Chile i w pierwszych mistrzostwach Europy nazywanych w\u00f3wczas Pucharem Narod\u00f3w Europy. W inauguracyjnej edycji w 1960 roku bra\u0142y udzia\u0142 co prawda zaledwie cztery zespo\u0142y, nie zmienia to faktu, \u017ce Zwi\u0105zek Radziecki zapisa\u0142 si\u0119 w kronikach jako pierwszy tryumfator tej imprezy.<\/p>\n\n\n\n W obu turniejach selekcjonerem by\u0142 Gawrii\u0142 Kaczalin. To on po rozstaniu z kadr\u0105 poprowadzi\u0142 w 1964 roku Dynamo do zdobycia debiutanckiego tytu\u0142u mistrzowskiego. Kaczalin – podobnie jak jego poprzednik Jordania – preferowa\u0142 futbol ofensywny, pe\u0142en rozmachu, co nie umkn\u0119\u0142o uwadze nawet zachodnich obserwator\u00f3w, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych po zdobyciu Z\u0142otej Pi\u0142ki przez Lwa Jaszyna zainteresowanie radzieckim futbolem sta\u0142o si\u0119 na sw\u00f3j spos\u00f3b modne. Przyznaj\u0105cy t\u0119 nagrod\u0119 ikoniczny i zapewne najbardziej opiniotw\u00f3czy na kontynencie tygodnik France Football wyr\u00f3\u017cni\u0142 w\u00f3wczas dru\u017cyn\u0119 Dynama jako t\u0119 spo\u015br\u00f3d europejskich ekip, kt\u00f3rej pe\u0142en finezji i maestrii technicznej styl gry najbardziej przypomina\u0142 szko\u0142\u0119 po\u0142udniowoameryka\u0144sk\u0105. A lewono\u017cny Meskhi (o czym rzecz jasna nikt nie m\u00f3g\u0142 w\u00f3wczas wiedzie\u0107) okaza\u0142 si\u0119 pierwowzorem opromieniaj\u0105cej planet\u0119 gwiazdy przysz\u0142o\u015bci o niemal identycznym nazwisku. Cho\u0107 oczywi\u015bcie mia\u0142 u boku znakomitych partner\u00f3w. Wi\u0119c razem grali znakomicie.<\/p>\n\n\n\n W tej w\u0142a\u015bnie dru\u017cynie, kt\u00f3ra ca\u0142ej Gruzji przynios\u0142a dum\u0119 i wyra\u017ca\u0142a na boisku uczucia narodowe rodak\u00f3w, jednym z najwa\u017cniejszych ogniw by\u0142 obro\u0144ca Murtaz Churci\u0142awa. 40 lat p\u00f3\u017aniej nazwisko to sta\u0142o si\u0119 w Polsce s\u0142ynne dzi\u0119ki filmowi Juliusza Machulskiego \u201eVinci\u201d. I nierozerwalnie splot\u0142o si\u0119 z nazwiskiem Beckenbauer. Lecz przecie\u017c Machulski sobie tej zbitki s\u0142ownej nie wymy\u015bli\u0142. Pierwszy gruzi\u0144ski kapitan reprezentacji Zwi\u0105zku Radzieckiego, gracz emblematyczny dla tamtej epoki, rywalizowa\u0142 z przysz\u0142ym Cesarzem na boisku.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/dinamopic2.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/kulturagry.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/10\/dinamopic3.jpg\")