https:\/\/wyborcza.pl\/7,154903,31808144,narodowosc-rasa-presja-tlumu-komu-pomagaja-sedziowie.html<\/a><\/p>\n\n\n\ni w Gazecie Wyborczej w dniu 31.03.2025. Publikacja zosta\u0142a udost\u0119pniona przez KulturaGry.pl za zgod\u0105 Wyborcza Sp. z o.o. Autor: Rafa\u0142 Stec.<\/p>\n\n\n\n
\n\n\n\nS\u0119dziowie daj\u0105 wyra\u017anie mniej \u017c\u00f3\u0142tych kartek gospodarzom i cz\u0119\u015bciej przed\u0142u\u017caj\u0105 mecz, gdy gospodarze potrzebuj\u0105 strzeli\u0107 gola. Micha\u0142 Kowalik, doktorant na Uniwersytecie w Tybindze, bada stronniczo\u015b\u0107 s\u0119dzi\u00f3w. I przedstawia zaskakuj\u0105ce dane.<\/p>\n\n\n\n
Rafa\u0142 Stec: Nic w sporcie nie wywo\u0142uje wi\u0119kszych awantur i bardziej toksycznych emocji ni\u017c s\u0119dziowskie b\u0142\u0119dy. Szukamy nowych narz\u0119dzi, wprowadzamy nowe technologie, marzymy o ideale. Ale nadal najcz\u0119\u015bciej na ko\u0144cu jest cz\u0142owiek, kt\u00f3ry podejmuje decyzje. Istniej\u0105 bezstronni s\u0119dziowie?<\/strong><\/p>\n\n\n\nMicha\u0142 Kowalik, doktorant na Uniwersytecie w Tybindze zajmuj\u0105cy si\u0119 ekonomi\u0105 behawioraln\u0105 i ekonomi\u0105 sportu: Naukowcy nie analizuj\u0105 karier konkretnych ludzi, lecz du\u017ce ilo\u015bci danych, by wykry\u0107 og\u00f3lne regu\u0142y zachowa\u0144, a z nich wynika, \u017ce arbitrzy maj\u0105 siln\u0105 tendencj\u0119 do faworyzowania pewnych grup.<\/p>\n\n\n\n
Po pierwsze, decyduj\u0105 \u0142askawiej dla dru\u017cyn gospodarzy. Po drugie, faworyzuj\u0105 ze wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107, podejmuj\u0105 korzystniejsze decyzje dotycz\u0105ce zawodnik\u00f3w pochodz\u0105cych z tego samego kraju, regionu, m\u00f3wi\u0105cych w tym samym j\u0119zyku…<\/p>\n\n\n\n
… czyli m\u00f3wimy o przypadkach, gdy np. Szymon Marciniak prowadzi mecz Barcelony, w kt\u00f3rej graj\u0105 Robert Lewandowski i Wojciech Szcz\u0119sny.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Tak, cho\u0107 powt\u00f3rz\u0119: nie b\u0119dziemy rozmawiali o konkretnych nazwiskach.<\/p>\n\n\n\n
I trzeci typ stronniczo\u015bci \u2013 faworyzowanie ze wzgl\u0119du na ras\u0119. S\u0119dziowie s\u0105 szkoleni, wnikliwie obserwowani i musz\u0105 stara\u0107 si\u0119 zachowywa\u0107 maksymalny obiektywizm, bo na tym zarabiaj\u0105, za w\u0142a\u015bciwe decyzje s\u0105 wynagradzani zaproszeniami do bardziej presti\u017cowych zawod\u00f3w. A mimo wszystko maj\u0105 ewidentn\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do nier\u00f3wnego traktowania sportowc\u00f3w, zapewne nie\u015bwiadomie.<\/p>\n\n\n\n
Prosz\u0119 o konkret, zacznijmy od pi\u0142ki no\u017cnej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Wyobra\u017amy sobie, \u017ce mecz dobiega ko\u0144ca, a gospodarze graj\u0105 przy niesatysfakcjonuj\u0105cym wyniku. Im bardziej spotkanie zostanie przed\u0142u\u017cone, tym dla nich lepiej, b\u0119d\u0105 mieli wi\u0119cej czasu na odrobienie strat i osi\u0105gni\u0119cie remisu lub strzelenie zwyci\u0119skiego gola. Okazuje si\u0119, \u017ce arbitrzy systematycznie odpowiadaj\u0105 na to zapotrzebowanie. Doliczaj\u0105 wi\u0119cej czasu gry, gdy gospodarzom na tym zale\u017cy, ni\u017c wtedy, gdy maj\u0105 korzystny rezultat. W latach 90. i na pocz\u0105tku XXI wieku w lidze hiszpa\u0144skiej i niemieckiej r\u00f3\u017cnica wynosi\u0142a nawet ponad 100 sekund.<\/p>\n\n\n\n
Gigantyczna. Do meczu dorzuca si\u0119 zazwyczaj kilka minut, wi\u0119c r\u00f3\u017cnica si\u0119ga kilkudziesi\u0119ciu procent.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Co ciekawe, r\u00f3\u017cnica zmniejszy\u0142a si\u0119, odk\u0105d wprowadzono zasad\u0119, \u017ce s\u0119dzia techniczny podnosi tablic\u0119 z informacj\u0105, o ile gra zostanie przed\u0142u\u017cona. To prawdopodobnie wyzwoli\u0142o u arbitr\u00f3w wi\u0119cej samokontroli. Kiedy wszyscy wiedz\u0105, ile minut do\u0142o\u017cyli, to nie wypada radykalnie zmienia\u0107 w\u0142asnej decyzji.<\/p>\n\n\n\n
Co oznacza, \u017ce warto g\u0142\u00f3wkowa\u0107 nad rozmaitymi korektami, by arbitrami troch\u0119 sterowa\u0107, popycha\u0107 ich w kierunku bezstronno\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Tak, cho\u0107 podkre\u015blam, \u017ce jawno\u015b\u0107 nie wyeliminowywa\u0142a tendencyjno\u015bci, lecz j\u0105 zredukowa\u0142a \u2013 do 30-40 sekund. Wci\u0105\u017c du\u017co, a bada\u0144 przeprowadzono mn\u00f3stwo, zjawisko wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c we w\u0142oskich Serie A i Serie B, ameryka\u0144skim MLS, lidze angielskiej etc.<\/p>\n\n\n\n
S\u0119dziowie sprzyjaj\u0105 gospodarzom r\u00f3wnie\u017c wtedy, gdy karz\u0105 za przewinienia. Go\u015bciom daj\u0105 \u015brednio o 0,4 wi\u0119cej \u017c\u00f3\u0142tej kartki i o 0,1 wi\u0119cej czerwonej na mecz.<\/p>\n\n\n\n
Zn\u00f3w wypada chyba dopowiedzie\u0107, \u017ce to wbrew pozorom sporo. U\u0142amki nie wygl\u0105daj\u0105 efektownie, ale kartki wyci\u0105ga si\u0119 jednak rzadko, zw\u0142aszcza czerwone \u2013 przewa\u017caj\u0105 spotkania bez nich. No i wyrzucenie z boiska jest sankcj\u0105 drastyczn\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Poza tym wp\u0142ywaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c na kolejne mecze, decyduj\u0105 o zawieszeniach pi\u0142karzy. Skoro w sporcie na najwy\u017cszym poziomie o rozstrzygni\u0119ciach decyduj\u0105 coraz mniejsze drobiazgi, to pojedyncze incydenty, w kt\u00f3rych s\u0119dzia si\u0119 waha, maj\u0105 ogromn\u0105 rang\u0119. VAR nie sprawdza wszystkich wywo\u0142uj\u0105cych w\u0105tpliwo\u015bci, a rzuty wolne sprzed pola karnego podyktowane za dyskusyjne przewinienie czy rzuty ro\u017cne, gdy nie ma pewno\u015bci, kto ostatni dotkn\u0105\u0142 pi\u0142ki, r\u00f3wnie\u017c sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ko\u0144cowy rezultat. Tymczasem ustalenia, o kt\u00f3rych opowiadam, s\u0105 wiarygodne, poniewa\u017c ka\u017cde takie badanie obejmuje pr\u00f3b\u0119 rz\u0119du kilku tysi\u0119cy mecz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Najwi\u0119kszy wp\u0142yw maj\u0105 zapewne trybuny. O tym, jak s\u0119dziowie ulegaj\u0105 publiczno\u015bci, przekonuje eksperyment, w kt\u00f3rym posadzono ich przed telewizorem, podzielono na dwie grupy, kazano ogl\u0105da\u0107 mecz Liverpoolu z Leicester i m\u00f3wi\u0107, jakie decyzje podj\u0119liby w r\u00f3\u017cnych sytuacjach. Ci, kt\u00f3rzy patrzyli na ekran z w\u0142\u0105czonym d\u017awi\u0119kiem, \u201edyktowali” o 16 procent wi\u0119cej fauli dla gospodarzy, ni\u017c ci, kt\u00f3rzy mieli tylko obraz, wi\u0119c nie s\u0142yszeli kibic\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Inne badanie wykaza\u0142o, \u017ce istotn\u0105 rol\u0119 odgrywa nawet bie\u017cnia. Je\u015bli oddziela boisko od trybun, oddalaj\u0105c fan\u00f3w od s\u0119dziego, ten w mniejszym stopniu sprzyja pi\u0142karzom graj\u0105cym u siebie.<\/p>\n\n\n\n
Czyli do pierwszej grupy faworyzowanych nale\u017c\u0105 nie tyle dru\u017cyny gospodarzy, ile te ha\u0142a\u015bliwe wspierane. S\u0119dziowie ulegaj\u0105 presji t\u0142umu, nawet je\u015bli go nie widz\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 W sezonie 2006\/07, po korupcyjnym skandalu w lidze w\u0142oskiej, ukarane Milan, Fiorentina i Lazio musia\u0142y rozegra\u0107 kilka mecz\u00f3w u siebie bez publiczno\u015bci. I zar\u00f3wno wtedy, jak i po wybuchu pandemii koronawirusa \u2013 gdy stadiony opustosza\u0142y \u2013 tendencyjno\u015b\u0107 arbitr\u00f3w spad\u0142a. Przy tej samej liczbie fauli pokazywali go\u015bciom mniej \u017c\u00f3\u0142tych i czerwonych kartek, co udowodni\u0142a analiza gigantycznych danych, obejmuj\u0105cych ponad 30 lig, w tym polskiej.<\/p>\n\n\n\n
Przejd\u017amy do faworyzowania ze wzgl\u0119du na narodowo\u015b\u0107 lub podobne cechy, by tak rzec, to\u017csamo\u015bciowe.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Naukowcy z Tybingi i norweskiego Molde zebrali kompletne dane z konkurs\u00f3w skok\u00f3w narciarskich w Pucharze \u015awiata, mistrzostwach \u015bwiata oraz igrzyskach olimpijskich, by sprawdzi\u0107, czy s\u0119dziowie uzale\u017cniaj\u0105 not\u0119 za styl od tego, sk\u0105d pochodzi zawodnik. Okaza\u0142o si\u0119, si\u0119 przyznaj\u0105 rodakom o 0,1 punktu wi\u0119cej ni\u017c konkurentom z innych pa\u0144stw…<\/p>\n\n\n\n
… kolejny raz warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce to liczba niby niepozorna, a w istocie znacz\u0105ca, skoro pojedyncze noty dla najlepszych r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 cz\u0119sto o zaledwie 0,5 czy 1 pkt.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 W dodatku zn\u00f3w mowa o bardzo miarodajnej analizie, obejmuj\u0105cej 203 konkursy, ponad 15 tys. skok\u00f3w, s\u0119dzi\u00f3w reprezentuj\u0105cych 12 kraj\u00f3w. Tym bardziej interesuj\u0105ce wydaj\u0105 si\u0119 inne ustalenia \u2013 przedstawiciele r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w w r\u00f3\u017cnym stopniu uzale\u017cniali ocen\u0119 od narodowo\u015bci. Najbardziej faworyzowali swoich Rosjanie, kt\u00f3rzy przyznawali im \u015brednio o 0,22 wi\u0119cej punkt\u00f3w ni\u017c reszcie, za nimi uplasowali si\u0119 Polacy (0,17). Na drugim ko\u0144cu skali znale\u017ali si\u0119 Norwegowie i Finowie, u kt\u00f3rych stwierdzono r\u00f3\u017cnic\u0119 mikroskopijn\u0105, praktycznie bez znaczenia.<\/p>\n\n\n\n
Przy okazji autorzy badania odkryli, \u017ce te rezultaty s\u0105 zbie\u017cne z Indeksem Percepcji Korupcji, czyli klasyfikacj\u0105 hierarchizuj\u0105c\u0105 pa\u0144stwa wed\u0142ug tego, jak postrzegaj\u0105 poziom \u0142ap\u00f3wkarstwa w swoim kraju jego obywatele. Korelacja by\u0142a tyle\u017c silna, co zgodna z intuicj\u0105. Bardziej tendencyjni s\u0119dziowie pochodz\u0105 z okolic, gdzie korupcji jest wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n
A w futbolu klubowym? Tam rywalizuj\u0105 dru\u017cyny totalnie kosmopolityczne, arbitrzy stale gwi\u017cd\u017c\u0105 rodakom.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Przebadano 2563 mecze rozegrane w 12 sezonach Ligi Mistrz\u00f3w i okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w sytuacjach dotycz\u0105cych fauli s\u0119dziowie podejmowali a\u017c o niemal 10 proc. wi\u0119cej korzystnych decyzji w stosunku do zawodnik\u00f3w pochodz\u0105cych z tego samego kraju, co oni. Nast\u0119pnie ekonomi\u015bci z Uniwersytetu Maryland wnikn\u0119li g\u0142\u0119biej i odkryli, \u017ce ta r\u00f3\u017cnica ro\u015bnie, gdy rodak arbitra wyst\u0119puje w dru\u017cynie narodowej. Jeszcze bardziej ro\u015bnie, gdy rodak gra na w\u0142asnym stadionie. A najbardziej, gdy rodak rywalizuje nie w fazie grupowej, lecz w fazie pucharowej, zatem o wy\u017csz\u0105 stawk\u0119.<\/p>\n\n\n\n
I najbardziej zaskakuj\u0105ce \u2013 wyra\u017anie bardziej sk\u0142onni do faworyzowania pi\u0142karzy ze swojego kraju byli s\u0119dziowie kategorii elite, najwy\u017cszej w systemie UEFA.<\/p>\n\n\n\n
Zaskakuj\u0105ce i do\u0142uj\u0105ce. Je\u015bli najlepsi specjali\u015bci przegrywaj\u0105 z uprzedzeniami \u2013 czy te\u017c, odwrotnie, ze sprzyjaniem ludziom podobnym do siebie \u2013 nawet bardziej ni\u017c s\u0142absi, to trzeba pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce lekarstwa nie ma. Co wiemy o faworyzowaniu ze wzgl\u0119du na ras\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 W najs\u0142ynniejszym, cho\u0107 ju\u017c nie najnowszym badaniu, prze\u015bwietlone zosta\u0142y wszystkie mecze koszykarskiej NBA w latach 1991-2004. I okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zawodnik mia\u0142 o 4 proc. mniej odgwizdywanych fauli i zdobywa\u0142 o 2,5 proc. wi\u0119cej punkt\u00f3w, gdy z s\u0119dzi\u0105 \u0142\u0105czy\u0142 go kolor sk\u00f3ry. I, co mo\u017ce wielu zaskoczy\u0107, to czarni w wi\u0119kszym stopniu faworyzowali czarnych ni\u017c biali \u2013 bia\u0142ych. Byli bardziej lojalni wobec \u201eswoich”.<\/p>\n\n\n\n
Wyniki zyska\u0142y rozg\u0142os, informowa\u0142y o nim \u201eNew York Times”, ESPN i BBC, komentowali je gwiazdorzy formatu LeBrona Jamesa, Kobe Bryanta czy Charlesa Barkleya. I kiedy po kilkunastu latach badanie powt\u00f3rzono, wyniki by\u0142y skrajnie odmienne, zjawisko prawie znikn\u0119\u0142o. Niewykluczone wi\u0119c, \u017ce pomog\u0142a medialna wrzawa, dzi\u0119ki kt\u00f3rej s\u0119dziowie zostali u\u015bwiadomieni. To jedyna hipoteza, poniewa\u017c wiadomo, \u017ce po opublikowaniu efekt\u00f3w pierwszego badania NBA nie wprowadzi\u0142a \u017cadnych zmian, nie podj\u0119\u0142a \u017cadnych decyzji maj\u0105cych wyeliminowa\u0107 faworyzowanie ze wzgl\u0119du na ras\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Dyskryminowa\u0107 ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107 podczas zawod\u00f3w sportowych si\u0119 nie da, bo m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety rywalizuj\u0105 osobno, ale przywo\u0142ywane badania przypominaj\u0105 mi prze\u0142om w Filharmonii Nowojorskiej. Kiedy w 1970 roku wprowadzono tam przes\u0142uchania na \u015blepo i egzaminuj\u0105cy nie widzieli, kto gra, kompletnie zmieni\u0142 si\u0119 przebieg rekrutacji. Do zespo\u0142u prawie wy\u0142\u0105cznie m\u0119skiego nagle zacz\u0119to przyjmowa\u0107 wielokrotnie wi\u0119cej kobiet ni\u017c wcze\u015bniej. Trzy lata temu pierwszy raz w historii by\u0142o ich tam wi\u0119cej ni\u017c m\u0119\u017cczyzn.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Dlatego donios\u0142o\u015b\u0107 odkry\u0107, o kt\u00f3rych opowiadam, wykracza poza sport. W wielu obszarach \u017cycia ludzie oceniaj\u0105 innych ludzi, podejmuj\u0105 kluczowe decyzje \u2013 przy przyjmowaniu do pracy, w s\u0105dach, w urz\u0119dach, na uniwersytetach i szko\u0142ach. Jak silna faworyzacja musi tam wyst\u0119powa\u0107, skoro mechanizmy kontroli s\u0105 s\u0142absze ni\u017c w sporcie? Temu, kto wydaje werdykty na boisku, zale\u017cy na ich trafno\u015bci, na d\u0105\u017ceniu do bezstronno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci, bo inaczej nie zrobi kariery, poza tym stale recenzuj\u0105 go fachowcy, media i kibice.<\/p>\n\n\n\n
Dla ekonomist\u00f3w oraz naukowc\u00f3w z r\u00f3\u017cnych dziedzin, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 rozumie\u0107 zjawiska spo\u0142eczne i ludzkie zachowania, sport stanowi idealn\u0105 przestrze\u0144 badawcz\u0105. Wszystko wida\u0107, wszystko si\u0119 rejestruje, szczeg\u00f3\u0142owo opisuje statystycznie, dost\u0119pne s\u0105 niezmierzone bazy danych. Mo\u017cna unikn\u0105\u0107 problemu znanego z psychologii, gdzie sporo bada\u0144 przeprowadza si\u0119 w\u015br\u00f3d student\u00f3w tego kierunku. Niezbyt reprezentatywne grono, a istnieje jeszcze tzw. efekt Hawthorne, mechanizm polegaj\u0105cy na tym, \u017ce ludzie \u015bwiadomi, i\u017c uczestnicz\u0105 w eksperymencie, zaczynaj\u0105 zachowywa\u0107 si\u0119 inaczej.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem w sporcie mamy profesjonalist\u00f3w, kt\u00f3rzy walcz\u0105 o wysok\u0105 stawk\u0119, doskonale znaj\u0105 precyzyjnie zdefiniowane regu\u0142y gry. Tradycyjni ekonomi\u015bci patrz\u0105 na nas czasami jak na wariat\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 b\u0142ahostkami, wi\u0119c czujemy si\u0119 troch\u0119 rebeliantami, ale pracujemy w warunkach pozwalaj\u0105cych wyizolowa\u0107 interesuj\u0105ce zdarzenia, wyeliminowa\u0107 wp\u0142yw wszystkich czynnik\u00f3w mog\u0105cych zaburzy\u0107 wynik badania. \u0141atwiej sprawdzi\u0107, czy sportowcy trac\u0105 wydajno\u015b\u0107 w skrajnym napi\u0119ciu \u2013 pi\u0142ki meczowe, ostatnie sekundy gry, decyduj\u0105ce rzuty karne \u2013 ni\u017c zmierzy\u0107 to, jak reaguj\u0105 na stres prezesi czy szeregowi pracownicy zwyk\u0142ej firmy.<\/p>\n\n\n\n
<\/strong>Przychodzi mi do g\u0142owy metafora: na zawodach sportowych jeste\u015bmy troch\u0119 bli\u017cej laboratorium ni\u017c w tamtych badaniach psychologicznych. Pozosta\u0144my przy pi\u0142ce no\u017cnej, dyscyplinie wyzwalaj\u0105cej najgor\u0119tsze emocje \u2013 co bierzecie pod uwag\u0119?<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Cho\u0107by si\u0142\u0119 dru\u017cyn, kierujemy si\u0119 rankingami. Wiadomo, \u017ce te s\u0142absze i broni\u0105ce si\u0119 zbieraj\u0105 wi\u0119cej \u017c\u00f3\u0142tych kartek ni\u017c silniejsze i atakuj\u0105ce, nie ma sensu por\u00f3wnywa\u0107 niepor\u00f3wnywalnego. Kolejny czynnik to np. pogoda, bo kiedy leje i pi\u0142karze si\u0119 \u015blizgaj\u0105, to mog\u0105 cz\u0119\u015bciej faulowa\u0107 cho\u0107by przypadkowo. Usposobienie s\u0119dzi\u00f3w \u2013 jedni generalnie reaguj\u0105 surowiej, inni \u0142agodniej. Etap rywalizacji \u2013 gdy stawka ro\u015bnie, zawodnicy mog\u0105 gra\u0107 ostrzej. Frekwencja \u2013 liczby bezwzgl\u0119dne oraz stopie\u0144 wype\u0142nienia stadionu, bo mniej ludzi zasiadaj\u0105cych na mniejszych trybunach mo\u017ce oddzia\u0142ywa\u0107 silniej ni\u017c wi\u0119cej ludzi, kt\u00f3rzy zajmuj\u0105 tylko cz\u0105stk\u0119 olbrzymiego obiektu. Nawet wspomniana bie\u017cnia na stadionie, teoretycznie drobiazg, ma znaczenie.<\/p>\n\n\n\n
Dla dok\u0142adno\u015bci badania trzeba bra\u0107 pod uwag\u0119 jak najwi\u0119cej czynnik\u00f3w. To dzia\u0142a, bo cho\u0107 wyniki analiz dotycz\u0105cych nawet tych samych rozgrywek si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105 \u2013 skutek stosowania odmiennych metodologii, naukowcy spieraj\u0105 si\u0119 o ich skuteczno\u015b\u0107 \u2013 to r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 nieznacznie. Generalnie wnioski s\u0105 powtarzalne, co \u015bwiadczy o ich wiarygodno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
I warto sport g\u0142\u0119boko rozpracowywa\u0107, bo to daje wiedz\u0119 nie tylko o sporcie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Pi\u0142karze Francji pojechali na mundial w 2010 roku m.in. dzi\u0119ki oszustwu Thierry\u2019ego Henry\u2019ego i wpadce s\u0119dziego, kt\u00f3ra w erze wideoweryfikacji nie by\u0142aby mo\u017cliwa. Napastnik strzeli\u0142 wtedy Irlandii gola r\u0119k\u0105. Potem oszacowano, \u017ce to rozstrzygni\u0119cie \u2013 awans Francuz\u00f3w \u2013 pozwoli\u0142o zarobi\u0107 organizuj\u0105cemu turniej RPA 33 mln dol. wi\u0119cej, ni\u017c gospodarze zyskaliby w przypadku sukcesu rywali. Zanalizowano zwyczaje obu nacji, sk\u0142onno\u015b\u0107 wyje\u017cd\u017cania na zagraniczne imprezy futbolowe, por\u00f3wnano zmierzony rozmiar ruchu turystycznego francuskiego z potencjalnym irlandzkim.<\/p>\n\n\n\n
W takim razie porzu\u0107my sprawy s\u0119dziowskie dla bardziej uniwersalnych. Jak jeszcze badania zwi\u0105zane ze sportem obja\u015bniaj\u0105 nam \u015bwiat, ludzi, inne fragmenty rzeczywisto\u015bci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Mo\u017cna podr\u00f3\u017cowa\u0107 wzd\u0142u\u017c i wszerz.<\/p>\n\n\n\n
Po Super Bowl obserwuje si\u0119 wi\u0119cej zawa\u0142\u00f3w serca \u2013 to nic zaskakuj\u0105cego. Bardziej intryguje, \u017ce kobiety w ci\u0105\u017cy mieszkaj\u0105ce w pobli\u017cu stadionu, na kt\u00f3rym odbywa si\u0119 mecz, cz\u0119\u015bciej rodz\u0105 wcze\u015bniaki. Sportowe emocje mog\u0105 wi\u0119c wp\u0142ywa\u0107 na zdrowie. Tyle m\u00f3wi\u0105 rezultaty bada\u0144, niech eksperci z rozmaitych dziedzin zajm\u0105 si\u0119 ich interpretacj\u0105. Temat chyba zas\u0142uguje na uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Przyjrzano si\u0119 s\u0119dziom z Luizjany \u2013 nie chodzi o sport, lecz powszechny wymiar sprawiedliwo\u015bci \u2013 w latach 1996-2012. Nazajutrz po niespodziewanej pora\u017cce tamtejszej dru\u017cyny uniwersyteckiej w futbolu ameryka\u0144skim wydawali surowsze wyroki ni\u017c w dniach, w kt\u00f3rych do przykrego dla kibic\u00f3w zdarzenia nie dochodzi\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
Badanie wi\u0119kszo\u015bci lig europejskich wykaza\u0142o, \u017ce pi\u0142karze, kt\u00f3rzy dorastali w regionach ogarni\u0119tych wojn\u0105, cz\u0119\u015bciej fauluj\u0105, zbieraj\u0105 kartki, s\u0105 agresywniejsi.<\/p>\n\n\n\n
Kiedy koszykarska liga ACC zwi\u0119kszy\u0142a sk\u0142ad s\u0119dziowski z dw\u00f3ch do trzech os\u00f3b, liczba fauli spad\u0142a o 30 proc. Zawodnicy zmienili zachowanie, gdy wzros\u0142o prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce zostan\u0105 nakryci na przewinieniu.<\/p>\n\n\n\n
Po niespodziewanych zwyci\u0119stwach ulubionych dru\u017cyn pi\u0142karskich ludzie maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do podejmowania bardziej ryzykownych decyzji finansowych. Poprawia im si\u0119 nastr\u00f3j, niesie ich nierealistyczny optymizm. Uleganie emocjom to kluczowe odkrycie ekonomii behawioralnej. Czy dlatego bukmacherzy lub kasyna agresywnie reklamuj\u0105 si\u0119 zaraz po meczach?<\/p>\n\n\n\n
To moja obsesja. Reklamowania hazardu zakaza\u0142bym ca\u0142kowicie, ale je\u015bli si\u0119 nie da, to mo\u017ce chocia\u017c ma\u0142y kompromis \u2013 nie po meczach. Fantazjuj\u0119, ale lepsze cokolwiek ni\u017c nic.<\/strong><\/p>\n\n\n\n\u2013 Rozpowszechnianie wynik\u00f3w bada\u0144, o kt\u00f3rych opowiadam, mo\u017ce tylko zwi\u0119kszy\u0107 \u015bwiadomo\u015b\u0107 istnienia wa\u017cnych dla \u017cycia spo\u0142ecznego zjawisk.\u00a0Tu si\u0119 ko\u0144czy zasi\u0119g oddzia\u0142ywania naukowc\u00f3w, rzeczywisto\u015b\u0107 kszta\u0142tuj\u0105 inni.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Poni\u017cszy tekst to przedruk wywiadu, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 na portalu Wyborcza.pl: https:\/\/wyborcza.pl\/7,154903,31808144,narodowosc-rasa-presja-tlumu-komu-pomagaja-sedziowie.html i w Gazecie Wyborczej w dniu 31.03.2025. Publikacja zosta\u0142a udost\u0119pniona przez KulturaGry.pl za zgod\u0105 Wyborcza Sp. z o.o. Autor: Rafa\u0142 Stec. S\u0119dziowie daj\u0105 wyra\u017anie mniej \u017c\u00f3\u0142tych kartek gospodarzom i cz\u0119\u015bciej przed\u0142u\u017caj\u0105 mecz, gdy gospodarze potrzebuj\u0105 strzeli\u0107 gola. Micha\u0142 Kowalik, doktorant na Uniwersytecie w Tybindze, […]<\/p>\n","protected":false},"author":4,"featured_media":1565,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-1552","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wywiady"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1552","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1552"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1552\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1810,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1552\/revisions\/1810"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1565"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}