{"id":1,"date":"2025-06-25T07:42:20","date_gmt":"2025-06-25T07:42:20","guid":{"rendered":"http:\/\/kulturagry.pl\/?p=1"},"modified":"2025-07-21T13:53:04","modified_gmt":"2025-07-21T12:53:04","slug":"o-stronniczosci-sedziow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/2025\/06\/25\/o-stronniczosci-sedziow\/","title":{"rendered":"Komu ulegaj\u0105 s\u0119dziowie? O spo\u0142ecznej presji na arbitr\u00f3w."},"content":{"rendered":"\n

Czy s\u0119dziowie sportowi s\u0105 uczciwi? Gdyby zapyta\u0107 przeci\u0119tnego kibica, odpowied\u017a pewnie brzmia\u0142aby: \u201enie\u201d. Gwi\u017cd\u017c\u0105 faule, kiedy fauli nie ma. Uznaj\u0105 bramki po spalonych. Bywaj\u0105 \u015blepi na zagrania r\u0119k\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kibic\u00f3w powiedzia\u0142aby pewnie, \u017ce to ich ulubiona dru\u017cyna zwykle jest poszkodowana. Mimo \u017ce logika tego twierdzenia jest z gruntu fa\u0142szywa, to jednak fani sportu wiedz\u0105, co m\u00f3wi\u0105. Cho\u0107 czasy Fryzjer\u00f3w tego \u015bwiata na najwy\u017cszym poziomie sportowym ju\u017c chyba min\u0119\u0142y, to twarde badania naukowe pokazuj\u0105, \u017ce nawet najlepiej wyszkoleni arbitrzy mog\u0105 faworyzowa\u0107 pewne grupy zawodnik\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie tych ze swojego kraju, o podobnym kolorze sk\u00f3ry czy graj\u0105cych u siebie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

A przecie\u017c ich bezstronno\u015b\u0107 to fundament zawodowego sportu. Nie ma miejsca na s\u0119dziowskie widzimisi\u0119, kiedy milimetry decyduj\u0105 o medalach, a sekundy o s\u0142awie. To ich decyzje mog\u0105 budowa\u0107 i burzy\u0107 kariery, roznieca\u0107 wojny, decydowa\u0107 o milionowych zyskach i stratach. Co by by\u0142o, gdyby w \u201986 na Estadio Azteca s\u0119dzia zauwa\u017cy\u0142 r\u0119k\u0119 Maradony i zamiast gola dla Argentyny pokaza\u0142by boskiemu Diego czerwon\u0105 kartk\u0119? Cztery minuty p\u00f3\u017aniej nie pad\u0142by by\u0107 mo\u017ce najpi\u0119kniejszy gol w historii futbolu, kiedy to, niesiony si\u0142\u0105 anielsk\u0105, Maradona mija\u0142 jednego Anglika za drugim, by finalnie umie\u015bci\u0107 pi\u0142k\u0119 w bramce i da\u0107 narodowi argenty\u0144skiemu znacznie wi\u0119cej ni\u017c dum\u0119 \u2013 by da\u0107 mu vendett\u0119<\/em>. Gdyby arbiter gwizdn\u0105\u0142 wtedy przewinienie, historia potoczy\u0142aby si\u0119 inaczej. Mo\u017ce dzi\u015b Diego nie by\u0142by wcale nazywany boskim?<\/p>\n\n\n\n

Po to w\u0142a\u015bnie w sporcie pojawi\u0142a si\u0119 technologia. Cho\u0107 czasem odnie\u015b\u0107 mo\u017cna wra\u017cenie, \u017ce zatrudniona zosta\u0142a przez ponurego \u017cniwiarza do zabijania emocji i pasji w sporcie, to nie spos\u00f3b odm\u00f3wi\u0107 jej jednego \u2013 pozwala zminimalizowa\u0107 b\u0142\u0119dy. Ale nie jest w stanie obj\u0105\u0107 wszystkiego. Wci\u0105\u017c wiele rozstrzygni\u0119\u0107 zale\u017cy wy\u0142\u0105cznie od ludzkiego oka i interpretacji. A te mog\u0105 by\u0107 wra\u017cliwe na co\u015b, na co nie powinny \u2013 subiektywizm i stronniczo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Gdy s\u0119dzia i zawodnik m\u00f3wi\u0105 jednym j\u0119zykiem<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przenie\u015bmy si\u0119 do Szwajcarii \u2013 mekki finansjery i mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sera. Ten g\u00f3rzysty kraj to nie tylko siedziba najwa\u017cniejszych organizacji sportowych, ale te\u017c swego rodzaju naturalne laboratorium do bada\u0144 naukowych. I wcale nie chodzi o CERN pod Genew\u0105, a o badania spo\u0142eczne. Szwajcaria to Europa Zachodnia w pigu\u0142ce \u2013 miks, w kt\u00f3rym mieszaj\u0105 si\u0119 germa\u0144ska metodyczno\u015b\u0107, francuska pompatyczno\u015b\u0107 i w\u0142oski temperament. W kraju, w kt\u00f3rym wyst\u0119puj\u0105 cztery j\u0119zyki urz\u0119dowe, z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna przyjrze\u0107 si\u0119, jak pochodzenie s\u0119dzi\u00f3w wp\u0142ywa na podejmowane przez nich decyzje. Przecie\u017c zar\u00f3wno arbitrzy, jak i gracze oraz zespo\u0142y z r\u00f3\u017cnych kanton\u00f3w mieszaj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 w Swiss Super League<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Wyniki s\u0105 wr\u0119cz spektakularne. Jak wyliczono, zespo\u0142y pochodz\u0105ce z tych samych region\u00f3w j\u0119zykowych co s\u0119dziowie danego meczu zdobywaj\u0105 \u015brednio o 0,4 punktu wi\u0119cej! Te dru\u017cyny otrzymuj\u0105 te\u017c systematycznie mniej \u017c\u00f3\u0142tych (o 0,3 mniej) i czerwonych (o 0,1 mniej) kartek. Nie dlatego, \u017ce s\u0105 lepsze \u2013 po prostu s\u0105 \u201ebli\u017csze\u201d arbitrowi.<\/p>\n\n\n\n

Ale nie tylko o j\u0119zyk chodzi. Mowa jest elementem szerszej identyfikacji narodowej. Je\u015bli bli\u017cej nam do tych, kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105 tym samym j\u0119zykiem, to nie inaczej b\u0119dzie wobec rodak\u00f3w og\u00f3\u0142em. Rzeczywi\u015bcie, analiza dwunastu sezon\u00f3w Ligi Mistrz\u00f3w wykaza\u0142a, \u017ce zawodnicy tej samej narodowo\u015bci co s\u0119dzia o 10% cz\u0119\u015bciej mogli liczy\u0107 na korzystne dla siebie gwizdki \u2013 zw\u0142aszcza w ko\u0144c\u00f3wkach mecz\u00f3w i w spotkaniach o du\u017c\u0105 stawk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Pi\u0142ka pi\u0142k\u0105, a co z innymi sportami? Tak si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce niemniej uprzedzeni narodowo\u015bciowo s\u0105 s\u0119dziowie w polskim sporcie narodowym numer dwa (przynajmniej do czasu). Ekonomi\u015bci odkryli, \u017ce arbitrzy w skokach narciarskich przyznaj\u0105 \u201eswoim\u201d \u015brednio o 0,1 punktu wi\u0119cej. Brzmi jak niewiele, ale mo\u017ce to decydowa\u0107 o podium lub jego braku. Jak si\u0119 okazuje, jednymi z najsilniej faworyzuj\u0105cych s\u0119dzi\u00f3w s\u0105 ci znad Wis\u0142y. Ma\u0142yszomania, stochomania czy \u017cy\u0142omania wyra\u017anie zrobi\u0142y swoje.<\/p>\n\n\n\n

Gdy kolor sk\u00f3ry zmienia decyzje<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Narodowo\u015b\u0107 to tylko pocz\u0105tek. Podobnej faworyzacji mo\u017cna by\u0142o doszuka\u0107 si\u0119 w podzia\u0142ach rasowych, kt\u00f3re si\u0119gaj\u0105 przecie\u017c du\u017co dalej w przesz\u0142o\u015b\u0107 ni\u017c idea pa\u0144stw narodowych. Badanie mecz\u00f3w NBA z lat 90. i pocz\u0105tku pocz\u0105tku lat 2000. pokaza\u0142o, \u017ce rozjemcy cz\u0119\u015bciej gwizdali przewinienia przeciwko zawodnikom o innym kolorze sk\u00f3ry ni\u017c ich w\u0142asny. Wbrew typowemu postrzeganiu dyskryminacji rasowej (biali wobec czarnych) to biali koszykarze byli cz\u0119\u015bciej stron\u0105 pokrzywdzon\u0105. Sprawa odbi\u0142a si\u0119 szerokim echem, szczeg\u00f3lnie w Stanach Zjednoczonych, i trafi\u0142a na pierwsze strony gazet.<\/p>\n\n\n\n

Uwaga medi\u00f3w zwi\u0105zana z publikacj\u0105 badania obejmowa\u0142a relacj\u0119 na pierwszej stronie New York Timesa, materia\u0142y w najwi\u0119kszych stacjach informacyjnych, na ESPN, w rozmowach radiowych, mediach sportowych oraz komentarze gwiazd koszyk\u00f3wki \u2013 LeBrona Jamesa, Kobego Bryanta i Charlesa Barkleya \u2013 oraz dyrektora NBA Davida Sterna<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

~ J. Price, J. Wolfers, 2010<\/p>\n\n\n\n

Jak si\u0119 okaza\u0142o po kilku latach, po medialnej burzy efekt znikn\u0105\u0142. Liczba fauli si\u0119 wyr\u00f3wna\u0142a. Nie wprowadzono \u017cadnych zasadniczych zmian w przepisach ani innych reform instytucjonalnych. Wystarczy\u0142a \u015bwiadomo\u015b\u0107 zjawiska. Niezwykle istotny wniosek dla wszystkich walcz\u0105cych przeciwko dyskryminacji rasowej w sporcie.<\/p>\n\n\n\n

S\u0119dzia kalosz. Jak presja trybun wp\u0142ywa na decyzje?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wyobra\u017amy sobie scen\u0119: 89. minuta meczu. Gospodarze przegrywaj\u0105 jedn\u0105 bramk\u0105. Pi\u0142ka l\u0105duje w polu karnym go\u015bci. Napastnik teatralnie pada jak ra\u017cony piorunem, pr\u00f3buj\u0105c wymusi\u0107 jedenastk\u0119 po bardzo w\u0105tpliwym kontakcie z obro\u0144c\u0105. Zwija si\u0119 w konwulsjach, chowaj\u0105c twarz w d\u0142oniach, jakby maj\u0105c \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce telewidzowie natychmiast rozpoznaliby udawany grymas b\u00f3lu. Trybuny w euforii. Tysi\u0105ce garde\u0142 krzyczy, domagaj\u0105c si\u0119 wskazania na wapno. Co zrobi s\u0119dzia? Okazuje si\u0119, \u017ce cz\u0119sto ulegnie.<\/p>\n\n\n\n

Sprawie postanowili przyjrze\u0107 si\u0119 naukowcy. W pi\u0142ce no\u017cnej cz\u0119sto bywa tak, \u017ce rozstrzygni\u0119cie, czy upadek na muraw\u0119 to ordynarna symulka, czy wynik przewinienia, wcale nie jest oczywiste. Trudno wi\u0119c na tej podstawie wyrokowa\u0107, czy s\u0119dziowie s\u0105 bardziej \u0142askawi dla gospodarzy, czy dla go\u015bci przy decyzjach o faulach. Podobnie ze spalonymi \u201cna milimetry\u201d. Jednak istnieje inny, bardziej obiektywny wska\u017anik \u2013 doliczony czas gry. Spodziewaliby\u015bmy si\u0119 bowiem, \u017ce w sytuacji, gdy dru\u017cyna gospodarzy b\u0119dzie na pozycji przegrywaj\u0105cej, arbiter, w wyniku presji trybun, mo\u017ce przeci\u0105ga\u0107 mecz d\u0142u\u017cej, ni\u017c powinien. Czy tak dzieje si\u0119 w rzeczywisto\u015bci? Zdecydowanie. Jak pokaza\u0142y badania, gdy gospodarze przegrywali lub remisowali, s\u0119dziowie dodawali w doliczonym czasie nawet o kilkadziesi\u0105t sekund wi\u0119cej ni\u017c w odwrotnej sytuacji! Obserwacje by\u0142y takie same niezale\u017cnie od ligi \u2013 w Niemczech, Anglii, W\u0142oszech, Brazylii i Kolumbii s\u0119dziowie ulegaj\u0105 presji t\u0142umu. Za to pierwszej po\u0142owie r\u00f3\u017cnic brak. Wtedy jeszcze jest czas, by odrobi\u0107 straty. To w ko\u0144c\u00f3wce meczu s\u0119dziowie ewidentnie sprzyjaj\u0105 gospodarzom. <\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli to nie jest wystarczaj\u0105co przekonuj\u0105ce, podam kilka dodatkowych argument\u00f3w. Faworyzacja s\u0119dziowska nasili\u0142a si\u0119 po zmianie systemu punktowego z 2 na 3 punkty za wygran\u0105. Podobn\u0105 tendencj\u0119 obserwuje si\u0119 pod koniec sezonu, gdy stawka jest wy\u017csza. Faworyzacja wzrasta r\u00f3wnie\u017c wraz ze wzrostem frekwencji na stadionie. Jest natomiast mniejsza, gdy wok\u00f3\u0142 boiska znajduje si\u0119 bie\u017cnia, kt\u00f3ra zwi\u0119ksza dystans arbitra od kibic\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Co si\u0119 sta\u0142o, gdy kibice zamilkli?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Pandemia sprawi\u0142a, \u017ce stadiony na ca\u0142ym \u015bwiecie opustosza\u0142y. Na trybunach nasta\u0142a g\u0142ucha cisza. Kibice, s\u00f3l futbolu, jakby rozp\u0142yn\u0119li si\u0119 w powietrzu. Echo uderze\u0144 pi\u0142ki zamiast ch\u00f3ralnych okrzyk\u00f3w by\u0142o czym\u015b niespotykanym. Nagle… s\u0119dziowie zacz\u0119li gwizda\u0107 inaczej. Zesp\u00f3\u0142 badaczy przeanalizowa\u0142 ponad 6 tysi\u0119cy mecz\u00f3w w 23 ligach pi\u0142karskich przed i w trakcie COVID-u. Efekty? Dru\u017cyny gospodarzy przesta\u0142y by\u0107 tak wyra\u017anie faworyzowane. W niekt\u00f3rych ligach przewaga gospodarzy zmniejszy\u0142a si\u0119 o po\u0142ow\u0119. Zmniejszy\u0142a si\u0119 liczba \u017c\u00f3\u0142tych kartek dla dru\u017cyn przyjezdnych (w zale\u017cno\u015bci od ligi, o 0,2-0,6), wzros\u0142a liczba upomnie\u0144 dla gospodarzy. S\u0119dzia w ciszy, bez spo\u0142ecznego ci\u015bnienia, to inny s\u0119dzia ni\u017c ten, kt\u00f3ry przez 90 minut podatny jest na doping kibic\u00f3w gospodarzy.<\/p>\n\n\n\n

Podsumowanie<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tego rodzaju stronniczo\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d s\u0119dzi\u00f3w wynika bardziej z naturalnej sk\u0142onno\u015bci do faworyzowania \u201eswoich\u201d ni\u017c z uprzedze\u0144 wobec innych. Co wi\u0119cej, wydaje si\u0119, \u017ce nie dzieje si\u0119 to z premedytacj\u0105 i pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105. To efekt spo\u0142ecznej presji i dow\u00f3d na to, jak nasza percepcja zale\u017cy od kontekstu. A przecie\u017c m\u00f3wimy o ludziach, kt\u00f3rzy s\u0105 zawodowo trenowani, by by\u0107 odporni na wp\u0142ywy. Poddawani s\u0105 permanentnej ocenie, wyposa\u017ceni w nowoczesne narz\u0119dzia i \u015bwiadomi, \u017ce jedno potkni\u0119cie mo\u017ce zako\u0144czy\u0107 ich karier\u0119. Ile wi\u0119c takiej stronniczo\u015bci znale\u017a\u0107 mo\u017cna w innych dziedzinach \u017cycia?<\/p>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Dohmen, T.  (2008). The Influence of Social Forces: Evidence from the behavior of football referees. Economic Inquiry,<\/em> 46(3), 411-424<\/p>\n\n\n\n

Dohmen, T., Sauermann, J. (2015). Referee Bias. Journal of Economic Surveys,<\/em> 30(4), 679-695.<\/p>\n\n\n\n

Faltings, R., Krumer, A., Lechner, M. (2023). Rot-Jaune-Verde: On linguistic bias of referees in Swiss soccer. Kyklos<\/em>, 76(3), 380-406.<\/p>\n\n\n\n

Krumer, A., Otto, F., Pawlowski, T. (2022). Nationalistic bias among international experts: evidence from professional ski jumping. The Scandinavian Journal of Economics<\/em>, 124(1), 278-300.<\/p>\n\n\n\n

Pope, B. R., Pope, N.G. (2015). Own-nationality bias: Evidence from UEFA Champions League football referees. Economic Inquiry<\/em>, 53(2), 1292-1304.<\/p>\n\n\n\n

Pope, D.G,  Price, J., Wolfers, J. (2018). Awareness Reduces Racial Bias. Management Science<\/em>, 64(11), 4988-4995. <\/p>\n\n\n\n

Price, J., Wolfers, J. (2010). Racial Discrimination Among NBA Referees. The Quarterly Journal of Economics<\/em>, 125(4), 1859-1887.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy s\u0119dziowie sportowi s\u0105 uczciwi? Gdyby zapyta\u0107 przeci\u0119tnego kibica, odpowied\u017a pewnie brzmia\u0142aby: \u201enie\u201d. Gwi\u017cd\u017c\u0105 faule, kiedy fauli nie ma. Uznaj\u0105 bramki po spalonych. Bywaj\u0105 \u015blepi na zagrania r\u0119k\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kibic\u00f3w powiedzia\u0142aby pewnie, \u017ce to ich ulubiona dru\u017cyna zwykle jest poszkodowana. Mimo \u017ce logika tego twierdzenia jest z gruntu fa\u0142szywa, to jednak fani sportu wiedz\u0105, co […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":267,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[],"class_list":["post-1","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-naukowa-strona-gry"],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1265,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1\/revisions\/1265"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media\/267"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kulturagry.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}